119صرف نظر كنند و آن را هم در اختيار مسلمانان قرار دهند و چون آنان از واگذارى آن، خوددارى كردند، وليد يك جانبه آن را به تصرف خود درآورد و آن را بر مسجد افزود. بعد سليمان بن عبدالملك مقصورۀ جلو محراب را ساخت و به سال 788م. والى دمشق از سوى عباسيان، گنبد بيت المال را در صحن مسجد بنا نهاد كه اموال حكومتى در آنجا نگهدارى مىشد. پس از آتش سوزى سال 1066 م. كه خسارت سنگينى بر مسجد وارد شد، از مسجد جز چهار ديوارى باقى نماند و از آن زمان به بعد، همواره توسط حاكمان، اميران و شاهان ترميم و بازسازى شده و تا سال 1928 م. اين تعمير و مرمت ادامه داشته و هم اكنون كارگران و مهندسان مشغول اصلاح سقف و ديگر بخشهاى فرسودۀ مسجد هستند.
غالب مورّخان، تقسيم معبد ژوپيتر را به دو بخش كليسا و مسجد، افسانه مىدانند و معتقدند كه مسجد جامع قبل از وليد وجود داشته است و ظاهراً تقسيم معبد از اظهارات ابن عساكر دمشقى است و پيش از او كسى به اين نكته اشارهاى ندارد و ابن جبير جهانگرد مسلمان كه در سال 1184م. دمشق را ديده، اين موضوع را از دو لب ابن عساكر شنيده است.
فارس دارويو، سيّاح فرانسوى مىنويسد: جامع اموى در قديم، كليسايى بوده كه هراكليوس امپراطور روم به ياد زكريا پدر يحيىٰ ساخته، آنان مىپنداشتند كه سر يحيىٰ در آنجا مدفون است. اين مسجد دوازده در زيبا دارد و مسلمانان احترامى خاص و بيش از حدّ براى آن قائلند و حتى مسيحيان را از ورود به آن باز مىدارند ولذا من نتوانستم وارد آنجا شوم و تنها توسط بعضى دوستانم اطلاعاتى به دست آوردم. 1