26شرايط زمانى، مكانى، سن و شخصيت افراد متناسب باشد. پيامبر گرامى اسلام مى‌فرمايد:

أُلْهُوا وَ الْعَبوُا فَاِنّىٖ أَكْرَهُ أَنْ يُرىٰ فِى ديٖنِكُمْ غِلْظَةٌ. ¹

تفريح و بازى كنيد؛ زيرا دوست ندارم در دين شما، خشونتى ديده شود.

بدترين فقر

نادانى، بيمارى درمان ناپذيرى است. نادان از هر خير و نيكى بى‌بهره است، استقلال فكرى ندارد و مانند بيد، با هر بادى به سويى مى‌چرخد. هميشه چشم به ديگران دوخته است تا براى او تصميم بگيرند و در اين ميان نمى‌داند كه مسير هدايت را مى‌پيمايد يا راه گمراهى را؛ زيرا اين موضوع را راهنمايى نادان مشخص مى‌كند. اگر انسانى عاقل و باتدبير راهنماى او شود، مسير نور و روشنايى نصيب او مى‌گردد. در غير اين صورت، از گمراهان خواهد بود.

داورى‌هاى نادان، غلط؛ اظهار نظرهاى او، نادرست؛ گفتارش، متناقض و كردارش، نامبارك است.

چنين انسانى تا مرز سعادت و نيك‌بختى بسيار فاصله دارد. اگر به سوى بصيرت و دانايى نرود، در دنيا و آخرت چون كوران، خواهد زيست. پيامبر اسلام درباره فقر فرهنگى اين افراد مى‌فرمايد:

يَا عَلِىُّ! انَّهُ لاٰ فَقْرَ أَشَدّ مِنَ الْجَهْلِ. ²

اى على! همانا فقرى سخت‌تر از نادانى نيست.