182راهنمايى كرده است؛ «فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ » .
مسلمانان صدر اسلام كه طعم تلخ مطرود و منزوى ماندن را چشيده بودند، به‌خوبى مى‌فهميدند كه به علت برنامۀ مهم عبادى حج، چه عظمتى پيدا كرده‌اند و چگونه توجه جهانيان به مركز جهانى اسلام؛ يعنى شهر مكّه و ساكنان آن معطوف شده است؛ «وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّينَ » : «و شما قبلاً بى‌شك سرگردان و گمراه بوديد.»
- ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ ...
سپس از همان جايى كه مردم كوچ مى‌كنند، به‌سوى منا حركت و از خدا طلب بخشش كنيد، همانا خداوند بخشنده و مهربان است؛ «وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ » .
قريش خود را فرزندان ابراهيم و پرده‌داران كعبه مى‌شمردند و مقامى را كه براى خود قائل بودند، براى هيچ‌يك از طوايف عرب قائل نبودند و لذا به‌علت تكبر و جاه‌طلبى، وقوف در عرفات را ترك و خود را از مردم جدا مى‌كردند؛ از اين رو بود كه خداوند به پيامبر صلى الله عليه و آله امر كرد هماهنگ با مردم درآنجا وقوف كند 1 تا اين امتيازبندى متكبّرانه زير پا گذاشته شود.
از سه بيابان مقدس، چرا تنها در مشعر به ذكراللّٰه تكيه شده و روز اول «منا» چرا تنها به رمى جمرۀ عقبه اكتفا مى‌شود؟
حج‌گزار در روز هشتم ذى‌حجه احرام مى‌بندد تا روز نهم را در