240با اين حال، در مواردى كه پاى استحقاق افراد به ميان مىآمد، رعايت استحقاقها را معيار عدل قرار مىداد. چنان كه وقتى طعامى خدمت حضرت آوردند، وى خواست بين همه اهل صفه تقسيم كند، ولى چون طعام به مقدارى نبود كه به همه برسد، آن را به آنانى داد كه نياز بيشتر داشتند و پس از ديگران عذر خواهى كرد. 1
حضرت منتظر نبود تا نيازمند به او مراجعه كند، بلكه خود در پى رفع حاجت نيازمندان برمىآمد. اگر چيزى اضافه مىآمد كه مورد هزينهاش پيدا نمىشد و شب فرامىرسيد، به خانه برنمىگشت تا مستحق آن را پيدا كند و مسئوليت را انجام دهد و آسوده خاطر به خانه برگردد. 2
اين گونه تلاش براى تأمين حقوق مردم و استقرار عدالت اجتماعى، الگويى است تا رهبرى جامعه چنان خود را متعهد ببيند كه به داد مستمندانى برسد كه قدرت فرياد كشيدن و دادخواهى ندارند. رسول الله صلى الله عليه و آله به مردم سفارش مىكرد، خواستههاى مستحقان را به ايشان برسانند تا حقى از آنان پاىمال نشود:
اَبْلِغُونى حاجةَ مَنْ لاَ يَقْدِرُ عَلَى ابلاغِ حاجَتِه. 3
خواستههاى كسانى را كه قادر نيستند نيازهاى خود را مطرح كنند، به من برسانيد.
ايشان در جايى ديگر سفارش مىكند:
مَنْ أَصبحَ وَلايَهْتَمُّ بِاُمُورِ الْمُسْلِمينَ فَلَيْسَ مِنْهُم. 4
آنكه در انديشه سامان دادن به زندگى مسلمانان نباشد، مسلمان نيست.
وى در تقسيم غنايم ميان مسلمانان به شدت احتياط مىكرد. در جنگ حنين غنايم فراوانى نصيب مسلمانان شد (بيست و چهار هزار شتر، چهل هزار گوسفند