151بنابراين فرقى نمىكند كه حج يا عمره شما مستحبى باشد يا واجب، كودك باشيد يا بزرگسال، سالم باشيد يا مريض، به قصد احرام شما محرم شدهايد و اكنون واجب است آن را به اتمام برسانيد، اين امر واجب است و قرآن با صراحت به آن دستور مىدهد: «وَ أَتِمُّوا».
حسن: حاجآقا! اگر كسى مريض شد يا او را دستگير كردند يا تصادف كرد و مرد يا زخمى شد چكار كند؟
روحانى: كمى صبر كنيد تا آيه قرآن تا آخر معنى شود آنگاه اگر نكته مبهمى ماند سؤال كنيد. آيه قرآن خودش اين نكتهها را بيان كرده است.
2. دوّمين نكتهاى كه از آيه به دست مىآيد اين كه حج و عمره را بايد براى خدا انجام داد؛ اگر كسى مانند زمان جاهليت براى شعر خواندن و معرفى آباء و اجداد خويش و قبيله و نسب خويش به حج بيايد درست نيست. اگر كسى براى بزرگداشت بت و بت مسلكان به سوى خانه خدا بيايد، حج و عمره را براى خدا به پايان نرسانده است. و اگر كسى براى رياكارى، براى حاجآقا شدن، براى پزدادن و افتخار كردن به ديگران حج انجام دهد و حجش براى خدا نباشد باطل است و به فرمان خدا عمل نكرده است. اگر كسى به قصد تجارت و خريد و فروش حج انجام دهد به واجب خود عمل نكرده است. بنابراين همان طور كه قبلاً گفته شد: «وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ » «حج انجام دادن به عهده مردم و براى خداست.» اين آيه نيز مىفرمايد: «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ » «حج و عمره را براى خدا به پايان برسانيد.»
يكى از زائران: حاجآقا! آيا ما كه به حج آمدهايم و بازار مىرويم،