112هرگز به پايان نرسد. مقام ابراهيم را مصلّى ساختن، در عين حالى كه از نظر مادّى و فيزيكى واجب است، ضرورتى است كه بايد از بُعد معنوى نيز مدِّ نظر قرار گيرد، و حاجى خود را در جايگاه ابراهيم(ع) ببيند و بيابد و آرزو كند كه چون او نماز بخواند. و در طىّ مناسك حجّ، به خصوص لحظۀ ديدار كعبه، طول طواف، نمازِ پشت مقام، وقوفها و بيتوته در منى، زمان بسيار سريعتر از هميشه مىگذرد. اى كاش مىشد زمان را متوقّف كرد. سجدهها را طولانىتر، ركوعها را طولانىتر و نگاه عاشقانه به كعبۀ شريف و عزيز را پرامتدادتر كرد.
در طول تمامى مناسك و در جاىجاى مكّه مكرّمه و مدينۀ منوّره، احساس قرابت و همراهى و گام نهادن در جاى پاى رسول خدا(ص) و ائمّۀ معصومين(ع)، رهايت نمىكند. امّا برخى ظاهربينان، به هر حال، از تغييرات كالبدى و فيزيكى مىگويند، و از اين كه اين فضاها و وا و كالبد، فضاها و حال و كالبد و مصالح آن دوران نيستند. دلتنگ مىشوى كه چرا برخى چنيناند! امّا وقتى در نماز طواف، پشت مقام ابراهيم، سر به سجده مىگذارى، آرامش سراسر وجودت را فرامىگيرد. كه حتّى اگر حرف آنان راست باشد، اينجا،
همانجايى است كه حجّت زنده و برحقِّ خداوند در آن گام برمىدارد و پس از طوافهايش، بىگمان در آن نماز مىگذارد و بر زمينش سجده مىكند. اينجا، در نماز طواف، بىشكّ با حجّت حقّ و امام زمانت همراه شدهاى.
سعى ميان «صفا» و «مروه»
پس از طواف و نماز طواف، و نوشيدن جرعهاى از آب زمزم،