54و مبيّن قرآن و معلم كتاب و حكمت است، مبيّن راز و رمز اين كتاب و حكمت نيز هست. از اين جهت، مُزَكّىِ نفوس هم مىباشد.
فلسفۀ آشنايى با اسرار عبادتها
بخش مهم «تزكيۀ نفوس» در پرتو آشنايى با اسرار عبادتها و دستورهاى دينى است. منتهى حج يك خصيصهاى دارد كه ائمّه - عليهمالسّلام - و شاگردان آنها دربارۀ اسرار آن، دستورات سودمند بهتر و بيشترى دادهاند كه يكى از آن رهنمودها، جريان مصاحبهاى بود كه بين امام سجّاد - سلاماللّٰه عليه - با شبلى اتفاق افتاده بود. و گفته شد گرچه اين حديث از نظر سند مرسل است ولى مضمون بسيار دقيق و برجستهاى دارد كه اسرار حج را مىآموزد. در بحثهاى قبل، برخى از اسرار حج را با الهام از آن حديث، شرح كرديم تا به جريان عرفه رسيديم.
حاجى در روز ترويه معمولاً احرام مىبندد تا شب نهم را در سرزمين عرفات بماند و وقوف لازم روز نهم را درك كند. شب دهم از عرفات به مشعر برود در آنجا بيتوته كند و روز دهم بعد از طلوع آفتاب از آن محدوده عبور كند و وارد سرزمين مِنى شود. وقتى وارد سرزمين مِنى شد قربانى، حلق و وَمْىِ جَمَرات مىكند. اينها وظايفى است كه در روز دهم و بعد از دهم بايد انجام شود، كه بعضى از آنها واجب و برخى مستحب مىباشد.
حقيقت حج اين نيست كه انسان فقط اعمال ظاهر را انجام دهد. چنان كه در بعضى از روايات ديگر، غير از جريان امام سجّاد - عليهالسلام - هم آمده است كه فرمود: مىدانيد وقتى حاجى احرام بسته است چرا بايد به