107هر تلّ و پشتهاى از ريگ نيز «جمره» مىگويند و از اين جهت سنگريزهها را در «منا» جمره گفتهاند كه با ريگها زده مىشود، و يا از اين جهت كه محل جمع شدن ريگهايى است كه به آن زده مىشود. 1از «مصباح المنير فيومى» نيز برمىآيد كه نام «جمره» از نظر لغوى به اين مناسبت است كه محل اصابت سنگريزهها است. 2 بنابراين ارتباطى با «عمودهاى» سنگى كه در زمان ما در آنجا منصوب است، ندارد.
وضع جمره در گذشته
آنچه از مطالعه و جستجو در تاريخ و سفرنامههاى حج به دست مىآيد، اين است كه ستونهاى چهار گوشى كه امروزه ديده مىشود و حدود 9 متر ارتفاع و قطرهاى مختلف دارند، در ادوار گذشته تغيير شكلهايى پيدا كرده است و شايد اصلاً روزگارى اثرى از اين ستونها نبوده است.
چنانكه «محب الدين طبرى» (متوفاى 494ه) مىگويد: «رمى» (محل انداختن سنگها) حد معينى ندارد جز اين كه بر فراز هر جمره، علمى برافراشتهاند و آن عمودى است معلق و آويزان كه ريگها را به زير يا به اطراف آن «علم» مىاندازد، و احتياط اين است كه دور از آن محل نباشد.
برخى از متأخرين آن را محدود به 3 متر از هر طرف نمودهاند جز در «جمرۀ عقبه» كه چون در كنار كوه واقع شده، قط يك طرف دارد. 3