84كند. آرى زن جوانى كه به خاطر خدا، در بيابانهاى مكه، تنها ماند و فرزندى كه به پدرش مىگويد: «يٰا أَبَتِ افْعَلْ مٰا تُؤْمَرُ» 1، اى پدر اگر مأمور شدهاى كه مرا ذبح كنى، معطل نشو من تسليم فرمان خدا هستم. قبر اين مادر مهاجر و فرزند مطيع، بايد مثل كعبه باشد و از تمام جهان بيايند و دور قبر او بچرخند و بدانند كه خداوند شكور است و پاداش نيكوكاران را ضايع نمىكند. اگر حضرت ابراهيم(عليهالسّلام) از خانه عموى بت تراش خود، فرار مىكند در عوض بانى كعبه مىشود و اگر اسماعيل(عليهالسّلام) تسليم فرمان خدا مىشود، خداوند هم براى هميشه، همه را پروانه او مىكند و اين است معناى آيه: «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ » 2، شما ياد من باشيد، من هم شما را فراموش نمىكنم.
چند نكته لطيف در طواف
1 - در طواف، طورى حركت مىكنيم كه كعبه در سمت چپ باشد.
فلسفۀ آن را نمىدانم، اما شايد اين نوع حركت رمز آن است كه قلب انسان در سمت چپ است و انسان طرف قلب خود را سوى كعبه قرار مىدهد.
2 - در طواف مىبينيم كه قبر حضرت اسماعيل(عليهالسّلام) و هاجر(عليهاالسّلام) پاى كعبه است، شايد اين خود درسى باشد كه بانى هر كارى بايد پاى كار خود مقاومت كند و حتى در پاى كارش، تمام عمر را بدهد و همانجا بميرد و راستى اگر قبر مطهر رسول خدا(صلّى اللّٰه عليه و