80ثالثاً، ذوق، ابتكار و فنآورى مردم شهرها در پديدآوردن مصنوعات، متفاوت است. از اينرو محصولات فراوان و متنوع در همۀ فرصتهاى مناسب حج و عمره در مكه به دعاى حضرتابراهيم(ع) و در مدينه به دعاى رسولاكرم(ص) يافت مىشود و همانگونه كه زائران كعبه بر هر مَركبِ فربه و ضامِر و از هر اقليمِ هامون و فَجّ خود را به حرم مىرسانند، صاحبان كالاى تجارى، اعم از كشاورزى، دامى و صنعتى، محصول خود را به مكه منتقل مىكنند.
بنابراين، همانگونه كه مراد از «اكل» در مواردى همچون لاٰ تَأْكُلُوا أَمْوٰالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبٰاطِلِ 1و إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوٰالَ الْيَتٰامىٰ ظُلْماً إِنَّمٰا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نٰاراً 2مطلق تصرف در خوراكىها و غير آن است، نه خصوص اكل مصطلح، مراد از أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ 3نيز تنها تأمين غذايى در حدّ رفع گرسنگى نيست، بلكه منظور اين است كه خداوند همۀ نيازهاى اقتصادى آنان را تأمين كرده است؛ زيرا اگر ملتى از غذاى لازم برخوردار باشد اما از جهت مسكن، دارو و درمان، لباس، فرش و ديگر لوازم زندگى محروم باشد همواره هراسناك و اندوهگين است و چنين وضع رقّتبارى با پيام اين آيه هماهنگ نيست. پس مقصود آيه، تضمين تام اقتصاد و مانند آن است. چنانكه جملۀ ديگر اين آيه، يعنى آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ 4ناظر به برقرارى امنيت همهجانبه و تأمين كامل امنيت است.
تذكر: 1. منشأ امنيت اقتصادى و اجتماعى مكه و فراوانى نعمت آن، تكوين است، نه خصوص تشريع. گواه و مؤيد اين سخن آنكه، اين مطلب در سورههاى قصص، عنكبوت و قريش، مطرح شده، كه همه از سُوَر مكّىاند و حج اسلامى كه ممكن است منشأ امنيت و بركت مزبور دانسته شود در مدينه و سالها پس از نزول سورههاى مذكور، تشريع شد.