221خداى سبحان فرمود: وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ أَعْمىٰ * قٰالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمىٰ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً * قٰالَ كَذٰلِكَ أَتَتْكَ آيٰاتُنٰا فَنَسِيتَهٰا وَ كَذٰلِكَ الْيَوْمَ تُنْسىٰ . ¹

بنابراين، حج‌گزارى كه خداى سبحان را به ياد مى‌آورد به چيزى بينا مى‌شود كه ديگران از ديدن و شهود آن عاجز و محروم‌اند، و شايد به همين سبب خداوند شخص حج‌گزار را حرم قرار داده و احلال (روا شمردن) او را جايز نمى‌داند. او خود شعارى از شعائرالله است ² و تا گناهى مرتكب نشده، نورانى است؛ «

الْحاجُّ لايَزالُ عَلَيْهِ نُورُ الْحَجِّ ما لَمْ يَلُمَّ بِذَنْبٍ» . ³

تفاوت مراتب حج‌گزاران

براساس آيۀ شريفۀ فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً... ⁴و نيز آيۀ پس از آن، حاضران در منا دو گروه‌اند:

1. كسانى كه براى سياحت، تجارت، شهرت و مانند آن به حج مى‌روند. منطق و مطلوب اين گروهْ خودِ دنياست، خواه حلال و خواه حرام، نه حسنات آن، از اين‌رو نمى‌گويند: «ربّنا آتِنا فى الدُّنيا حسنة». اين گروه در آخرت هيچ بهره‌اى ندارند؛ زيرا متنهاى ديد آنان نشئه طبيعت است؛ فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ . ⁵

2. گروه دوم زائرانى‌اند كه از خداوند حسنۀ دنيا و آخرت مى‌خواهند و خدا نيز به آنها عطا مى‌كند؛ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ * أُولٰئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمّٰا كَسَبُوا وَ اللّٰهُ سَرِيعُ الْحِسٰابِ . ⁶ مالِ حلال، بستگان و دوستان