80نرسيده و آنچه در تاريخ منعكس گرديده، اغلب دربارۀ سران و سردمداران شرك بوده است، اين ابهام دربارۀ تلاش قهرمانان اسلام نيز، كه نقش اساسى را در اين جنگ ايفا نمودهاند، صادق است و تعداد دقيق كسانى كه به وسيلۀ هر يك از آنان به هلاكت رسيدهاند مشخّص نيست، ولى مىتوان از آنچه در تاريخ بهطور، ناقص به دست مىآيد، تا حدّى به حقيقت امر پىبرد و با نقش اين افراد در اين جنگ آشنا گرديد.
ابن ابىالحديد در زمينۀ عدم انعكاس آمار دقيق پس از نقل و معرفى تعداد پنجاه و دو نفر از مقتولان از واقدى، مىگويد: روايات زيادى داريم كه مقتولان بدر هفتاد نفر بوده، وليكن آنها كه به نام شناخته شدهاند، همان افرادى هستند كه ما شناسانديم. 1
بايد بهگفتار ابن ابىالحديد، اين نكته را نيز بيفزاييم:
همانگونه كه در مقدّمۀ اين بحث اشاره كرديم و پس از اين نيز ملاحظه خواهيد كرد، در تعميه و پردهپوشى حقايق تاريخى، بهويژه دربارۀ اميرمؤمنان و حمزه عليهما السلام نبايد نقش سياستها را ناديده گرفت و از جعل و تحريف در پيروزىهاى آندو بزرگوار، كه در ارتباط مستقيم با سلطهگران بنىاميّه قرار داشت، غفلت نمود.