98
در پى رهاوردها
نه تنها «حج»، بلكه همۀ عباداتى كه خداوند واجب كرده، هدفدار و حكيمانه است. او كه خداى بىنياز است، از عبادت بندگان سودى نمىبرد و از حج زائران، منفعتى به خدا نمىرسد، بلكه هرچه هست، به زائر بر مىگردد و اگر سودى است، نصيب حجاج مىگردد.
اين، نخستين نكتۀ آموختنى است، كه «ماييم كه از حج بهره مىبريم». بنابراين، فلسفۀ فريضه حج را نيز بايد در منافعى دانست كه به حاجيان برمىگردد، چه فردى، چه اجتماعى، چه معنوى، چه اقتصادى، چه فرهنگى و چه سياسى.
قرآن كه حكم وجوب حج را بيان مىكند، به بىنيازى خداوند اشاره دارد، نه فقط از حج و عبادات ما، نه تنها از پرستش مسلمانان، بلكه بىنيازى از همۀ جهانيان: