131واسطۀ دورى منازل و نبودن راههاى ارتباط، خواستههاى خود را به وسيلۀ آن اجتماع جامه عمل مىپوشاندند و امور زندگانى و حوائج ساليانه و كارهاى خويش را انجام مىدادند و از گفتۀ آنها چنين آوردهاند:
«چه وعده گاه خوبى است هنگام حج و چه زيارتگاه نيكويى است كعبه»
و از آنچه اخيراً يادآور شديم پاسخ اين گفتار آشكار مىشود:
رازهايى كه در اين رساله شرح داده شد و دقايقى كه روشن گشت مصالح حجى است كه ركنى از اركان دين مبين اسلام، و وسيله افاضۀ رحمت و نعمت بر مسلمين به بهترين نظام است، و البته حج در اسلام مانند ساير احكام حضرت خير الانام داراى اسرارى است كه به عدد نمىآيد و شمرده نمىشود، وليكن فايدۀ عمل حج كه در زمان جاهليت مرسوم مردم عرب بود چه بود؟