130اقتصادى آنان مىشود.
حاجيان به علت اجتماع عمومى و حصول رابطه از اوضاع و احوال كشورهاى يكديگر آگاه مىشوند.
مسلمانان در حج از ناحيه اقتصادى فايدۀ بسيار مىبرند خصوصاً به اهالى حرمين خير و بركت مىرساند، چه همانا فقراى آنان را بىنياز مىكند و شكافهايى را كه گرسنگى در زندگى ايشان پديد آورده مسدود مىسازد و وجوه معاش را براى مردم آن سامان كه در سختى هستند آسان مىنمايد، و بدين جهت خانۀ محترم خداوندى كه يادگار حضرت ابراهيم عليه السلام است باقى مىماند، و پرچم توحيد در روى زمين افراشته مىگردد.
اگرچه پيش از اسلام هدف روشن از انجام حج فقط امر دينى بوده، كه آن طلب آمرزش خداوندى است، وليكن آن اجتماع حج از منافع دنيوى كه در زندگانى ادبى و مادى امت عربى تاثير داشته بر كنار نبوده است.
اعراب زمان جاهليت به مناسبت فرا رسيدن موسم انجام حج بازارهايى براى بازرگانى احداث مىكرد و همچنين مركزى براى عرضه ادبيات خود به وجود مىآورد، و زحمات ادبى خود را از نثر و شعر بليغ عرضه مىداشت، و مسابقههاى ادبى ترتيب مىداد.
براى اهالى سوريه در هنگام حج بازارهاى تجارتى بود كه به ايشان و ساكنين مكه و وارد شوندگان به آن خير و منفعت مىرسانيد و همانا موسم حج وعده گاهى براى مردم پراكنده عرب بوده كه به