127دادگرى در حقّ دشمنان و پاكى و پاكيزگى و درخشندگى اسلام، هويدا گردد تاگفته نشود كه اسلام ما را غافلگير كرد و ناجوانمردانه به ما حمله‌ور شد؛ زيرا اسلام دشمنى ذاتى و كينۀ شخصى با مشركان ندارد. ¹

وَ أَذَانٌ مِنْ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ اذان؛ يعنى اعلام. ومنه اذان الصلاة، انّما هو اعلام بها».

اذانِ نماز هم اعلام و آگاهى است براى رسيدن وقت نماز.

معناى كلّى به قول نويسندۀ تفسير الخازن: ²«واعلامٌ صادق من اللّٰه ورسوله، واصل الى الناس يوم الحجّ الأكبر.

نويسندۀ تفسير الخازن از قول امام على بن ابى‌طالب عليه السلام ، روايت كرده كه از پيامبر پرسيدم: «يوم الحجّ الاكبر» چه روزى است؟

پيامبر در پاسخ گفت: «يوم النحر» و بعضى هم گفته‌اند: منظور تمام ايّامى است كه «حاجّ» در منا به سرمى‌برد؛ گاهى از «يوم» مطلقِ زمان و حين اراده مى‌شود، همان طور كه گفته‌اند:

يوم صفين - يوم الجمل. مى‌دانيم كه دو جنگ مزبور روزهايى ادامه داشت و برخى هم گفته‌اند: منظور از «يوم الحجّ الاكبر» حجّى است كه در آن پيامبر نيز حجّ‌گزارد. ³

بيضاوى، يوم الحجّ الاكبر را روز عيد ⁴ دانسته است؛ زيرا كه مُعظم