103نويسندۀ «اقصى البيان» هم، در بحث از ...فَاذْكُرُوا اللّٰهَ... گفته است:

اين بخش از دستور العمل قرآنى، از آن جهت است كه عرب پيش از اسلام، پس از فراغ حجّ، به ذكر پدران و اجداد خويش مى‌پرداخت و از دلاورى و حماسه آفرينى آنان سخن مى‌گفت، اسلام آنان را از چنين كارى منع كرد و گفت: ...فَاذْكُرُوا اللّٰهَ... كه منظور بيشتر ذكر قلبى است و ذكر زبانى هم ترجمانِ ذكر قلبى است. ¹

ذكر گويان دو دسته‌اند:

قرآن، سپس ذاكران را دو دسته دانسته است:

* دسته‌اى كه هدفشان از ذكر، اغراض دنياوى است و مى‌گويند:

خدايا ! در دنيا به ما بده كه براى اين دسته ...وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ . ²

** گروه ديگر كسانى هستند كه مى‌گويند: ³ اى خدا، ما را از نعمتهاى دنياوى و اخروى بهره‌مند گردان و از عذاب آتشِ دوزخ هم نگه دار.

جا دارد كه بدانيم، در آيۀ 200 سورۀ بقره ...رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا... مفعول دوّم فعل «آتنا» محذوف است و حذف مفعول در اينجا از جنبۀ بلاغت اهمّيت دارد و حذف در اينجا ابلغ است؛ زيرا اگر انسان بخواهد