95بيتوته، هم به ياد خدا و پيامبر هستيم و هم به ياد پدران، اجداد و نياكان خود مىافتيم و خوبىها و فضائل آنها را ياد مىآوريم و غرضى به عنوان فخرفروشى يا چيز ديگر نداريم بلكه مىخواهيم حقوق آنها را ادا كنيم. آيا اين روا است يا روا نيست؟
امام سجّاد - ع - در جواب فرمود: شما مىتوانيد راه بهترى را طى كنيد كه هم ثواب بيشترى ببريد و هم حقوق گذشتگانتان را بهتر ادا كنيد.
قبل از تبيين جواب امام سجّاد - عليهالسلام - تشريح يك نكتۀ تاريخى و تفسيرى سودمند است و آن نكتۀ تاريخى، اين است كه حجّ در دوران جاهليت و بتپرستى هم بود كه گروهى در ايام منا مفاخر نياكان خود را به عنوان فخرفروشى ذكر مىكردند. همانطورى كه در بازار عكاظ از زيادى ثروت و زيادى قبيله يا قدرت غارتگرى بستگانشان سخن مىگفتند و آن را مايۀ فخر مىشمردند و مىگفتند: قبيلۀ ما بقدرى قوى بود كه فلان گروه و قافله را غارت كرد يا در فلان غارتگرى برنده شد يا در فلان جنگ زد و خورد به نفع قبيلۀ ما بود و ... و خلاصه به غارتگرى، تجاوز و تهاجم تباران خود فخر مىكردند.
قرآن كريم اين نكتۀ تاريخى را گوشزد مىكند و خط بطلان بر آن مىكشد و راه صحيح ارائه مىدهد فرمود:
«وقتى برنامۀ عرفات را انجام داديد و به پايان رسانديد و به طرف مشعر حركت مىكنيد، به ياد خدا باشيد.»
و همچنين وقتى مشعر تمام شد و به منا مىرويد، آنگاه كه خواستيد مناسك منا را انجام دهيد، همانطورى كه قبلاً در دوران جاهليّت به ياد