50ندارد و حتى استمرار حيات گياهان هم بايد از طرف زائر خانۀ خدا مصونيت داشته و از اين ناحيه مرتكب جفا و تجاوزى نگردد.

بنابراين «تروك احرام» يك دوره تمرين‌هاى جدّى است و براى پرهيز از خودآزارى با كشيدن دندان و زايل كردن موى از بدن، تمرين خودسازى براى مهار زبان از ستم در حقّ انسان‌ها، و خوددارى از ستم در حقّ حيوانات و حشرات و رعايت حقّ حيات گياهان و نباتات.

زائران احرام بسته، در آن حال چنان غرق در ايمان و عبادت و حالات معنوى و عرفانى و صعود به مراحل بلند ايمان و اطاعت مى‌شوند كه هم زنان مُحرم نبايد «گردى صورت» خود را بپوشانند، و هم مردان وظيفه دارند، به زنان نگاه شهوت‌آلود نكنند و از اين ناحيه نيز به تمرين ترك گناه، مهار شهوت و خوددارى از چشم‌چرانى اقدام كنند.

4- آيۀ: فَفِرُّوا إِلَى اللّٰهِ ¹ يعنى، پس به سوى خدا بگريزيد، به انجام حج براى خدا تفسير شده ² و زائرانى، كه شهر و ديار و زندگى خويش را رها كرده و اكنون نيز با «احرام»، از انجام امورى محروم شده‌اند، با رهايى و فرار از گناهان و ناامنى‌ها، به وادى امن و آستان قرب الهى مى‌گريزند، يعنى «فرار از همه» و «فرار به سوى خداوند» با آن همه فكر و انديشه، تدارك ديدن، مُحرم شدن، تمرين، مراقبت دست و پا و چشم و گوش و زبان و قلب، همه به سوى خدا و تقرّب به ذات حق.

و اين بود گوشه‌اى از اسرار «احرام» كه بايد سختى آن را تحمّل نمود و آداب آن را به جاى آورد و با همۀ حال و هواى معنوى و با همۀ اعضاى