48بنابراين، هر چيزى از جايگاه خود خارج شود، آن چيز فاسق است و انسان هم، كه از حوزۀ اطاعت خدا و محدودۀ انسانيت خويش تجاوز كند، فاسق و فاسد مى‌گردد، و طبق فرمودۀ قرآن: قول و ادّعاى او مسموع نيست ¹ چنانكه با فسق و فساد، كيان شخصيت و انسانيت خويش را در هم شكسته است.

2- داستانى را، كه سعدى شيرازى دربارۀ نكوهش زائران محرمى كه گرفتار «فسوق و جدال» شده بودند، بيان مى‌كند، هشدار دهنده و آموزنده است. وى مى‌نويسد: سالى، نزاعى در پيادگان حجيج (حاجيان) افتاده بود و داعى (بنده) در آن سفر هم پياده انصاف در سر و روى هم فتاديم و دادِ فسوق و جِدال بداديم، كجاوه‌نشينى را شنيدم، كه با عديل (هم‌كجاوه) خود مى‌گفت: يالَلعجب! پيادۀ عاج (دندان فيل ساخته نشده) چون عرصۀ شطرنج به سر مى‌برد، فرزين مى‌شود، يعنى بِه از آن مى‌گردد كه بود، و پيادگان حاج باديه (كه به خاطر پياده بيابان پيمودن بايد بهتر شوند) به سر بردند و بَتَر شدند!

از من بگوى، حاجى مردم گَزاى را

3 - دربارۀ رفتارهايى كه زائر خانۀ خدا در حال احرام، براى چند ساعت يا چند روز بايد مراقبت كند و گاهى هم براى برخى سخت، دست