284سبب سرزنش ما، جَرُّوا إِلَيْنٰا كُلَّ مَوَدَّةٍ، وَادْفَعُوا عَنّٰا كُلَّ قَبِيحٍ. ¹

همۀ مودّت‌ها و محبّت‌هاى مردم را به سوى ما جارى گردانيد، و هرگونه قبيح و ناروايى را از ما دفع نماييد.

2- شناخت لازم ديگرى را، كه به عنوان يك فلسفۀ مهم حج مطرح مى‌كنيم، شناخت از اوضاع و احوال ملل و نحل و گروه‌هاى مختلفى است كه از نقاط مختلف كشورهاى اسلامى و غيراسلامى در اين كنگرۀ عظيم عبادى و سياسى شركت مى‌كنند، تا حدّاقل در پرتو اين آشنايى، زندگى اجتماعى و شرايط اخلاقى و سياسى و اقتصادى جامعۀ آنان را باز شناسيم و در صورت ممكن به يارى آنان بشتابيم.

وقتى‌از امام صادق عليه السلام دربارۀ فلسفه و علت حج سؤال مى‌شود، آن حضرت مى‌فرمايد: وَجَعَلَ فِيهِ الْاِجْتِمٰاعَ مِنَ الشَّرْقِ وَالْغَرْبِ، لِيَتَعٰارَفُوا... ²

خداوند، حج را واجب فرمود، تا مردم از شرق و غرب عالم، در سرزمين مكّه حضور يابند و يكديگر را بشناسند. يكى از نكات بسيار حساس، كه زائران خانۀ خدا بايد بدانند و آن را مورد توجّه قرار دهند، اين است، كه «جهان اسلام داراى حدود 35 ميليون كيلومتر مربع وسعت است و حدود 200 بندر مهم و استراتژيك دنيا مربوط به جهان اسلام است، بيشترين ذخاير نفت جهان، به كشورهاى اسلامى تعلّق دارد. سرنوشت جهان صنعتى به نفت بستگى دارد، تا جايى كه «ناتو» و قدرتهاى بزرگ، براى حفظ منافع نامشروع خود در خليج‌فارس و در دست داشتن اين