77مردم در آنجا مىايستند و با خداى خود رابطه برقرار مىكند، براى همگان يكسان است.
چه حكمت والايى در سعى و تكاپو ميان صفا و مروه وجود دارد كه قابل توصيف نيست، اين حكمت آدمى را چنين خطاب مىكند :
اگر انسانى بكوش، حركت كن، راكد و جامد مباش، عنصر پايدار روح آدمى كوشش و تكاپوست.
« يٰا أَيُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ » 1.
اى انسان ! يقيناً تو با كوشش و تلاشى سخت به سوى پروردگارت در حركتى، پس او را [ در حالى كه مقام فرمانروايى مطلق و حكومت بر همه چيز ويژۀ اوست و هيچ حكومتى در برابرش وجود ندارد، ] ديدار مىكنى.
بدين ترتيب هر يك از اعمال حج يكى از عناصر سازندۀ آدميان را بارور و تقويت مىنمايد و به فعليت مىرساند.
در هر صورت تمام اعمال عبادى و ترك همۀ معاصى مىخواهند بگويند : اى انسان ! راه تو به سوى رسيدن به مقام قرب باز است و اگر اين صراط مستقيم الهى را طى نكنى بدون شك بهجايى نخواهى رسيد و همۀ استعدادهاى الهى تو به صورت قوه باقى خواهد ماند و بدون عبادت، از وجود تو جز حيوانى پست در دنيا و جز عنصرى مستحق عذاب در آخرت نخواهد ماند.
به قول عارف معارف، عماد فقيه :