88لمس حجرالأسود ما را عقب مىزنند!»
گفت: «بعدها ديگر تو را عقب نخواهند زد!» و فرمان داد تا در اثناى طواف، زن و مرد را از هم جدا كنند.
بخارى از قول عطا حديثى نقل كرده و آن بيانگر اين مطلب است كه در روزگارِ يكى از پسران هشام (ابراهيم يا محمود) طوافِ زنان با مردان در كنار يكديگر بوده است و او از سال 106 تا 124 بر مكّه حكومت مىكرده است. فاكهى از سفيان بن عيينه نقل مىكند: نخستين كس خالدبن عبداللّٰه قسرى بوده كه زنان را از مردان در طواف جدا كرد.
و باز همين شخص به نقل از ابراهيم نخعى نقل كرده كه عمربن خطّاب از طواف مرد و زن با همديگر ممانعت كرد و حتى يك بار مردى را كه با زنان در طواف بود با تازيانه زد.
فاكهى وقتى دربارۀ فرماندارى علىبن حسن هاشمى در سال 256 ه. ق. و در زمان خلافت مهتدى سخن گفته، خاطر نشان كرده است كه علىبن حسن نخستين كسى است كه محل نشستن زنان و مردان را در مسجد الحرام جدا كرد.
ابراهيم رفعت پاشا در «مرآة الحرمين» مىنويسد: در سال 132 ه. ق. در مسجد الحرام جاى معيّنى براى نشستن زنان وجود داشت كه به وسيلۀ چوب از بقيّه جدا شده بود. بعدها شريف عونالرّفيق اين رسم را برداشت و پس از آن، زنان و مردان يك جا مىنشستند و با يكديگر طواف مىكردند.
قبله شدن مكّه
پيغمبر صلى الله عليه و آله در سال سى و دومِ پادشاهى خسرو پرويز، مطابق با سال نهم پادشاهىِ هرقل و سال 933 از پادشاهى اسكندر مقدونى، از مكّه به مدينه هجرت كرد، هيجده ماه بعد از اقامت در مدينه، روزۀ رمضان را مقرّر نمود و قبله را به سوى كعبه معيّن ساخت.
مسعودى در مروجالذّهب به جنايات بسيارى از خلفا وامراى غاصب اشاره دارد؛ از جمله مىنويسد: منصور خليفۀ عباسى در سال 144 ه. ق. به حج رفت و در بازگشت گروهى را به اسارت گرفت. بعضى از آنان را در راه آنقدر تازيانه زدند كه جان باختند و بسيارى را در زندان نگهداشتند تا مردند. او در سال 149 كه بار ديگر به حج مىرفت،