63حج عمره گزارد، فرمان داد تا ركنى را كه حجرالأسود بر آن نصب است با الماس از بالا و پايين سوراخ كنند. سپس نقرۀ مذاب در آن بريزند و همان نقرههاست كه تا به امروز باقى مانده و سنگ را در جاى خود ثابت نگهداشته است.
نويسندۀ گفته است : اوّل كسى كه براى چاه زمزم سنگ مرمر و پنجره به كاربرد ابوجعفر منصور بود كه در زمان خلافت خود انجام داد.
آنگاه مهدى در عهد خلافت خويش كار ابوجعفر را تعقيب كرد، سپس محمد بن فرج رخّجى درسال 220 زمان خلافت معتصم آن را دگرگون ساخت و بر تمام بالاى چاه گنبدى از چوب ساج پوشاند و روى آن را زيور بندى كرد و از داخل گنبد را مذهّب ساخت. 1
ابن رسته مىنويسد : در طى قرون متمادى كه مردم به حج رفته و رمى جمره كردهاند، هيچ تغييرى در محل رمى پيدا نشده و اگر محل شگرف و اعجوبه نمىبود ، بايد تاكنون به صورت كوهى در مىآمد. حال آنكه سيل هرگز آنجا را نمىشست و مردم از آنجا سنگ بر نمىگرفتند. 2
2 - الاصنام؛
ابو منذر هشام بن محمد كلبى (متوفاى سال 204 ه .) با نگارش كتاب الاصنام ، پيشينۀ بت پرستى را با استناد به مدارك معتبر مشخص كرده است. او از قرآن كريم، احاديث و رواياتى كه با دو واسطه به ابن عباس مىرسد بهره برده است و مآخذ مهم در الأصنام عبارتند از : آگاهانى همچون ابو صالح باذان، بندۀ آزاد شدۀ امّهانى كه ابن سعد در كتاب طبقات وى را از محدّثان ثقه شمرده است و شرقى بن القطامى (متوفاى سال 155 ه . ) موسوم به وليد بن حصين بن حبيب بن جمال كلبى مكنّى به ابوالمثنى كه از راويان اخبار و انساب عرب بوده و ابو مسكين حرّبن مسكين از موالى قبيلۀ نخع كه ابوالفرج اصفهانى در كتاب «اغانى» بيش از ده مورد به اقوال او استناد جسته و محمد بن سائب كه پدرش در علم تاريخ و انساب و تفسير و حديث شهرتى داشته و ثعلبى و ابن