351
حجّ در پهنۀ نثر فارسى
نثر فارسى براى بيان افكار و انديشه و مافى الضّمير هر كس، به مراتب بهتر، پر دامنه‌تر و باگنجايش بيشتر و در عين حال آسانتر از شعر است. از اين رو، آثار فراوانى به نثر در دسترس همگان قرار دارد و بسيارى از علوم و معتقدات به اين زبان كتابت شده است و مى‌شود. مسائل علمى، تاريخى، جغرافيايى، ادبى، فلسفى، عرفانى و ... در قالب نثر فارسى فراوان است.
در ارتباط با موضوع حج، كه يكى از عبادات مهم بلكه بالاترين آنها به شمار است، در كتب فراوانى و در زمينه‌هاى مختلف؛ اعم از آموزش احكام، آشنايى با تاريخ حج و كعبه، حوادث و اتفاقات، بيان فلسفۀ حج و آشنايى با رموز آن و ... سخن رفته است.
در اين فصل كوشيده‌ايم ارزنده‌ترين نمونه‌ها را به مطالعه بگيريم و نظريات نويسندگان آنها را بازگو كنيم. هر چند سخن در اين زمينه فراوان است ولى حوصلۀ اين رساله و فرصت محدود، اجازۀ منعكس كردن تمام نظريّات نويسندگان از ديدگاههاى مختلف فلسفى، عرفانى، مذهبى، اجتماعى، اقتصادى، سياسى و ... را نمى‌دهد. لذا به ذكر خلاصه‌اى از محتويات بعضى از كتب معروف كه در زمينه حج سخن گفته‌اند، بسنده مى‌كنيم و همچون بحثها و فصلهاى گذشته سعى خواهيم كرد رعايت ترتيب زمانى را بكنيم تا سير تحوّل، اگر در مواردى وجود داشته باشد، بهتر نموده شود.
لازم به ذكر است كه چون در نثر، زمينۀ مناسب براى غلوهاى شاعرانه فراهم نيست مطالب، واقعى‌تر و قابل قبول‌تر خواهد بود و كمتر شاهد كاربرد حج و كعبه و زمزم و ...