161مشكلات اين سفر بيم دارند، در صدد برآمدم براى رفع شبهه از آنان، يادداشتهاى مختصرى را كه خود تهيه كرده بودم جمع آورى و منتشر نمايم و براى اينكه روشن شود كه پدران مسلمان ما در گذشته با چه ايمان راسخ و خلوص عقيده - على رغم همۀ مشكلات كه هزار يك آنها ديگر امروزه وجود ندارد - اين وظيفۀ دينى خود را انجام مىدادند، تصميم گرفتم يادداشتهاى اوّلين سفر مكّۀ والد بزرگوارم مرحوم حاج سيد احمد هدايتى - اعلىاللّٰه مقامه - را مقدّم بر يادداشتهاى خود طبع نمايم تا خواننده خود با مطالعۀ اين دو سفرنامه قضاوت كند كه امروزه پيمودن اين سفر تا چهپايه سهل و آسان است.
هدايتى نوشته است: سفر پدرش ده ماه ونيم طول كشيد ولى سفر خود او دو هفته وقت گرفت. پدرش باشتر و الاغ و اسب ودرشكه و كشتى و گاهى هم اتومبيل سفر كرده ولى او با هواپيماى جت. بيتوتۀ پدرش در بيابانهاو رباطها و قهوه خانه ها و... بوده و منزل او غير از سه شب كه بالاجبار در چادر بسر برده، در مهمانخانه هاى آراسته و مجهّز به كولر و حمّام آب گرم و سرد. غذاى پدرش بيشتر ما حضرى بوده كه هميشه مىبايستى موادّ اوّليّۀ آن را با خود حمل مىكردند و غذاى او به دلخواه انواع اغذيۀ ايرانى يا فرنگى بود كه سرپرست و خدمۀ كاروان از مدّتها قبل وسائل آن را تدارك ديده و يا در مهمانخانه آماده مىكردند، به علاوۀ بهترين ميوههاى سوريه و لبنان از موز و سيب و پرتقال و ليمو و هندوانه و غيره. ايشان در طول سفر چندين بار مريض شده كه دو دفعۀ آن مشرف به موت بوده ليكن پسرش به يك سرماخوردگى مختصر مبتلا گرديده است.
احمد هدايتى مىنويسد: وقتى در جدّه منتظر بازگشت بوده، فرصتى يافته و كتاب تاريخ مكّه موسوم به «الاعلام باَعلام بيتاللّٰه الحرام» را كه در مكّه خريده، مطالعه كرده و قسمتى از آن را به فارسى برگردان نموده و نوشته است: مطالب مربوط به مسجدالحرام، تاريخچۀ بنا و تغييرات و تعميرات و تخريبها و تجديد بناهاى كعبه، حجرالاسود و جريان قرامطه، قنات زبيده و... است.
آقاى محمّد على هدايتى در قسمت دوم سفرنامه، از جهالت بعضى از حجّاج در فلسفۀ اعمال حج كه انجام مىدهند، ابراز تأسّف كرده، مىنويسد: «بعضى اشخاص و