285
درآمد
رسالۀ حاضر گزارش كوتاهى است كه درباره مدينه منوره نگاشته شده و هدف اصلى مؤلف ارائه جغرافياى اين شهر مقدس بوده است. مؤلف «محمد ميرزا مهندس» است كه از عالمان جغرافىدان عصر ناصرى بوده و آثارى از خود برجاى گذاشته است. وى در مقدمۀ همين رساله اشارهاى به تخصص خود در كارهاى مهندسى و جغرافيا و نيز آشنايى با زبانهاى فرنگى كرده است: «چون فدوى از اول ايام صبورت الى زمان رشادت، مكنون ضميرم فهم لغات السنۀ امم و درك معانى صحيحه خطوط و ارباب قلم مىبود تا به تعليم صاحبان ادب و فرهنگ از زبان ترك و تاجيك و عرب و بعض السنۀ بلاد فرنگ بر حسب استعداد خود مايه گرفته، پس به ياد گرفتنِ علوم رياضى و هندسى و غيره شتافته تا بعونالله از آن علوم مدت بيست سال مهماامكن طرفى بربسته، بعد از اتمام درس و تحصيل الى يومنا هذا، بيست سال متوالى است كه براى ساختن قلاع و نقشهكشى و ساختن راه و پل و طراحى باستيان و اردوزنى و سياحت و زيارت به ولايات و سرحدات آذربايجان و گيلان و استرآباد و گرگان و مازندران و عراق عرب و عراق عجم و قفقاز و اسلامبول و مصر و بيتالله و بيتالرسول و مسقط و بنادر فارس و بصره و غيره مأموره بوده و روزنامه و نقشه مفصّل همۀ ولايات مذكوره را برداشته و به قدر قوه، انجام قلعهجات سرحدّى و راهسازى و غيره را انجام داده كه در همۀ ايران حاضر و موجود است. و در اين مدت چهل سال كتب زيادى هم ترجمه و تحرير و تأليف نموده.»