183مياه جاريه از صفحات جبال اطراف است از شش جهت، تا يك فرسخ اشحار با ثمر پى در پى باغات معموره وصل به يكديگر است، گردو و پسته و زيت و زردآلو و انكور اكثر اشجار آنها است. ابنيه فاخره و بازارهاى وسيع معمور زياده دارد، سقف بازارها آهنى است، در غالب خانهها بل تمامها آب جارى است، چراغ الكتريك در كوچهها و بازارها روشن است، تراموه در خيابانهاى وسيع شهر به قوت الكتريك متحرك است، فسقه و فجره ملل معروفه با اسباب مهيا مشغول عيش و طرف خود هستند. يهودىهاى آن شهر از سايل ملل وقيعترند، زنها و دختران ايشان سر و سينه و ساق و دست مكشوف حركت مىنمايند. بالنسبه مسلمين مستورترند، انصافاً با آن مقدمات ممهده ترقب اين مقدار ستر از نسوان مسلمين نمىرفت. حمامهاى بسيار نظيف مبله كرده در بازار و محلات مهياى دخول و خروج عمومى است. جوامع اسلامى و كنايس و معابد يهود و نصارا بسيار دارند؛ صنايع آن غالباً منسوجات از قبيل عبا و طاقه و كتان و حله و ساير اقمشه فاخره است.
دكاكين و محال تجارتى و مخزنها مملو از اجناس نفيسه، لوازم آسايش، عيش مُهنّا به خوبى مهيا است. هوا نه تنها موافق صحت مزاج انسانى است بلكه در تربيت حيوان خصوص خر يد طولايى دارد. يك رأس الاغ در بازار شام با كمال دقت مطالعه شد كه حقيقاً سبريان (؟) خرهاى عالم بود.
از شعار اهالى شام ريش تراشى است كه از عهد سلاطين جور به يادگار مانده؛ اگر مسلمانى جعفرى بخواهد مُريَّش باشد خيلى مشكل است. مكاتب و مدارس مرتب و منظم براى طلاب علوم جديده به كمال خوبى آراسته است.
جعفريان با غيرت به همت جناب آقا سيد محمد عاملى رئيس روحانى اين ملت صاحب فنون فضايل و تصانيف متعدده؛ فقط يك مدرسه تحت مراقبت ايشان تشكيل نموده اطفال ايشان تحصيل مىنمايند. مقام منيع اين سيد نبيل، اجل از اين مراتب است، ولى براى حفظ شئون مذهبى جعفريان، به اينگونه امور اقدام فرموده، جزاه الله خير الجزاء.
نوعاً فرقۀ ناجيه را نسبت به ايشان با اخلاص ديدم. به رسم يادگار يك نسخه از مصنفات ايشان حصون المنيعه در جواب صاحب جريدۀ المنار نزد نگارنده است. از قرار مذكور امر معيشت ايشان هم چندان منظم نيست.