71دنيا دانست و گفت: «آنچه در موسم 40 تا 45 روزۀ حج تمتّع خيلى مهم است، اختلاط و امتزاج ملل مختلف با فرهنگهاى مختلف است كه باعث ارزيابى فرهنگها مىشود».
او با تأكيد بر نقش مديران و روحانيان در تأمين بخش معيشت روزمرۀ زائر و تبيين ابعاد اعتقادى و فرهنگى حج براى او افزود:
مديران و روحانيون عنايت داشته باشند كه بايد علاوه بر صحّت انجام مناسك - كه اندكى غفلت در آن موجب زحمت بسيار زائر مىشود - التزام ديگرى را هم در نظر داشته باشند و آن اينكه آيا اين قافله در شأن ملّت ايران ظاهر مىشود يا نه؟
اينجاست كه بحث فرهنگ عمومى در حج تمتع مطرح مىشود و موجب تأمل در مسائلى مىشود كه اگرچه به ظاهر كوچك و بى اهميّت است، امّا در باطن نشان مىدهد كه اين ملّت در چه جايگاهى از حيث فرهنگ عمومى قرار دارد. هويّت ملّتها به همين اعمال و مناسك است كه فرهنگ آنها را تشكيل مىدهد.
وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى در ادامۀ بحث به مشاركت در نماز جماعت حرمين، وضعيت پوشش زائران، خريد و فروش اجناس و نوع برخوردها اشاره كرد و اظهار اميدوارى كرد كه در كنار آموزش مناسك، روى آموزش فرهنگ عمومى هم كار شود.
سخنران ديگر اين همايش حجة الاسلام والمسلمين عرب مسؤول معاونت امور روحانيون بعثه بود كه از فعّاليت امور روحانيون در آستانه حج سالجارى گزارشى ارائه داد.
او دربارۀ آزمون غيرحضورى روحانيون و كيفيت امتيازبندى و نفرات برتر آن، فرمهاى نظرسنجى و نتايج اجمالى آن، جزوۀ وظايف روحانيون و معين و معينهها توضيحاتى داده، نسبت به مندرجات برخى منشورات امور روحانيون تذكراتى داد و سپس با ذكر جزئياتى از محتويات سايت امور روحانيون به شرح گزينههاى مختلف آن پرداخت و افزود:
در بخش آموزش امور روحانيون كارهايى انجام شده. شوراى آموزش تشكيل