70است كه مسؤوليت آن به عهدۀ شما حاضران است.
او با تأكيد بر فرهنگى بودن تمام فعاليتها در حج گفت:
تقسيم كار و آرايش اجرايى بايد به گونهاى باشد كه همۀ آنها اجراى مسؤوليتهاى فرهنگى را تسهيل كند؛ بنابراين اگر مدير با روحانى هماهنگى داشت، كار مهمّى نكرده، بلكه وظيفۀ ابتدايى و اوليّۀ اوست كه مورد توجّه قرار گرفته. وظيفۀ مهم مدير آن است كه هيچ كار اجرايى بدون توجّه و ايجاد زمينۀ لازم براى اجراى كار فرهنگى، اساساً نبايد تنظيم شود. البته آنچه مىتواند براى زائران كاروان اساسى و تعيين كننده باشد، عامل بودن شخص دعوت كننده است و از اين رو همه بايد خود را خدمتگزار زائر بدانند.
رييس سازمان حج در ادامه به شرح برخى اجرائيات انجام شده در سازمان در خصوص حج آينده پرداخت و در مورد گوشت و مواد غذايى ارسال شده از ايران به عربستان، گوسفندهاى قربانى، وضعيت جمرات پس از انجام پروژۀ بازسازى آن توضيحاتى داد و افزود: به فعّاليت كشيدن بخش خصوصى ارادۀ جدّى ما در سازمان است. در مورد عمره مناقصههايى صورت گرفته و خدمات حج از جمله آشپزخانههاى متمركز در مكّه و مدينه در اختيار بخش خصوصى گذاشته خواهد شد.
آقاى خاكسار قهرودى با تأكيد مجدد بر ضرورت توجّه به امور فرهنگى گفت:
اقدامات خوبى در حوزۀ كار فرهنگى صورت گرفته كه امسال و سال آينده آثارش روشن مىشود. ما از حيث بودجه، محدوديتى براى كار فرهنگى نداريم، مشروط بر اينكه در مراجع ذيصلاح مورد تصويب قرار گرفته باشد.
آخرين سخنران اين اجتماع آقاى دكتر صفّار هرندى، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى بود كه موضوع سخن خود را «فريضۀ حج و فرهنگ عمومى» اعلام كرد و با بيان تعريف مورد قبول صاحبنظران، فرهنگ را مجموعۀ سنن، اعتقادات، علايق، زبانها، تاريخ و وجدانهاى تاريخ يك ملّت برشمرد، و آن را اساس تفكيك و تمايز اقوام و ملل