410بدان چاه«خاتم»گفته مى‌شود؛اين چاه همان چاه«اُريس»است كه مهر (\ خاتم) پيامبر صلى الله عليه و آله،از دست عثمان بن عفان-به هنگام خلافت وى كه در آن هنگام از آن به عنوان مهر در پايان نامه‌هاى خود استفاده مى‌كرد-در درون آن افتاد.روى اين خاتم جملۀ (محمد رسول اللّٰه) نقش بسته بود.
آب اصلى مدينه چشمۀ«زرقاء»است كه در غرب مسجد قباء جريان دارد.
اين چاه داراى آب شيرين و گوارايى مى‌باشد و چون به فرمان معاويه از سوى مروان حكم اين آب به جريان افتاد و نامبرده در آن هنگام نمايندۀ معاويه در مدينه بود و چشمانى كبود داشت بنابراين اين چشمه هم بدين نام معروف گرديد.
اين چاه همواره مورد عنايت و توجه همۀ پادشاهان و سلاطين تا اين زمان بوده است.آب اين چشمه داراى مجراى ويژۀ ديگرى نيز مى‌باشد كه از چشمه‌اى در نزديكى قبا به نام«چشمه نبى»يا«عين النبى»مشروب شده است و سپس در قناتى كه داراى بنايى محكم و استوار است،به سوى مدينه جريان مى‌يابد.از اين قنات نهرها،شعبه‌هاى فراوانى جدا گرديده كه جهات مختلف مدينه را مشروب مى‌سازد.اين قنات داراى مخزن‌هاى بزرگى است كه در حدود ده متر از سطح زمين پايين‌تر مى‌باشد؛پس از پر شدن اين مخزن‌ها از قنات،به وسيلۀ سقاها آب مخزن‌ها به خانه‌هاى مدينه برده مى‌شود.
مردم نيز به وسيلۀ پله‌هاى سنگى كه در اين مجرا قرار داده‌اند،پايين مى‌روند و ظرف‌هاى خود را از شيرهاى ثابتى كه در انتهاى پله‌ها قرار داده‌اند،از آب پر مى‌كنند.بنابراين توجه مى‌كنيد كه با توجه به نحوه استفاده،آب اين چشمه،بسيار تميز و دور از آلودگى مى‌باشد و مى‌تواند تنها عاملى باشد كه مردم مدينه را از بيمارى و ميكروب نجات داده است.در صورتى كه در ساير قسمت‌هاى اين سرزمين مانند مكه،منا،جده و ينبع اين گونه رسيدگى نمى‌شود و آب‌ها معمولاً داراى آلودگى فراوان مى‌باشد.
همواره اين چشمه از سوى امرا و پادشاهان مسلمان مورد تعمير و مرمت قرار مى‌گرفت.اين چشمه،در آغاز حكومت عثمانيان منهدم گرديد،به طورى كه مردم مدينه زمانى طولانى را در سختى و مشقت گذرانيدند،تا اين كه از سوى سلطان سليمان (عثمانى) در سال 932 هجرى تعمير گرديد.سپس سيل در سال 990 هجرى آن را