406كتابخانۀ ديگرى نيز وجود دارد كه متعلق به سلطان عبدالحميد اول است در اين كتابخانه تعداد 1659 كتاب قرار داده شده است.مدينه همچنين داراى كتابخانۀ ديگرى به نام«بشير آغا»در زقاق الخياطين 1مى‌باشد كه تعداد 2063 كتاب در آن وجود دارد.آگاه شدم كه كتابخانه‌هاى ديگرى نيز در اين شهر وجود دارد كه از آن ميان كتابخانه‌اى است كه در«رباط عثمان»واقع شده است،اين كتابخانه داراى كتاب‌هاى نفيس و ارزشمندى از مذهب مالكيان مى‌باشد كه مجموع كتاب‌هاى آن نزديك به سى هزار كتاب نفيس مى‌رسد.در صورتى كه تمامى اين كتاب‌ها را در يك مكان جمع آورى كنند و نظم و ترتيب خاصى را براى استفاده از آنها حاكم مى‌كردند،مورد استفاده و بهره‌ورى بيشترى قرار مى‌گرفت.
محراب مسجد قبا
مدينه داراى روزنامه‌اى به نام«المدينة المنورة»است كه به زبان تركى و عربى منتشر مى‌گردد و تمامى اخبار و رويدادهاى روزانه در آن درج مى‌شود.
مدير آن فاضل دانشمند شيخ محمد مأمون است كه اين روزنامه در روزهاى توقف خديو در مدينه،رفت و آمدها و ديد و بازديدهاى روزانه او را به همراه اشعار و نظم و نثرهايى در مدح وى منتشر مى‌نمود در ميان سروده‌ها شعرى را جناب مدير به عنوان تشريف فرمايى خديو سروده بود كه در آغاز آن اين چنين بود:
البدر فى أفق العلياء قد طلعا
وكوكب السعد فى اسعاده سطعا
مدينه داراى مدرسه قابل ذكرى نيست،ليكن در آن 17 مكتب خانه براى آموزش علوم ابتدايى وجود دارد و نيز در حرم فقه و تفسير در سطح بسيار ابتدايى تعليم مى‌گردد.
مدينه داراى دو حمام است كه به سبك تركى ساخته شده است،كه يكى از آنها در درون مدينه و از ساخته‌هاى سلطان سليمان قانونى بوده و ديگرى در«مناخه»قرار دارد.
اين شهر داراى 8 تكيه است كه مهم‌ترين آنها تكيه مصرى به شمار مى‌آيد و بقيۀ آنها به صورت نوانخانه‌هايى مى‌باشد كه با حقوقى بسيار اندك،از فقرا و نيازمندان ساكن در آن پذيرايى مى‌كنند.
«مدينۀ منوره»همانند مكه داراى حرم است كه قطر دايرۀ آن،در حدود دو كيلومتر مى‌باشد.در حرم ياد شده،به عنوان احترام و تعظيم آن صيد جايز نمى‌باشد.
در مدينه و توابع آن،مزارهاى بسيارى وجود دارد كه معروف‌ترين آنها،مسجد قبا، مسجد حضرت حمزه عليه السلام و بقيع مى‌باشد.
اما مسجد قبا كه در فاصلۀ 5 كيلومترى از مدينه قرار دارد و ساختمان آن به عنوان نخستين مسجد در اسلام به شمار مى‌آيد،زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله در هجرت خويش به سوى مدينه اين مسجد را به هنگام ورود خود به اين مكان در جنوب غربى مدينه بنا نمود.
سلطان عبدالحميد اول (عثمانى) اين مسجد را تجديد بنا كرده و در ميانۀ صحن آن گنبدى به عنوان جايگاه ناقۀ پيامبر صلى الله عليه و آله،به هنگام قدوم ايشان در هجرت از مكه برپاساخت.اما مسجد حضرت حمزه عليه السلام در شمال مدينه و در دشت احد (\ وادى احد) قرار دارد.در اين دشت در 15 شوال سال سوم هجرت جنگى معروف 2ميان مسلمانان و مشركين اتفاق افتاد.در آن جنگ مسلمانان به آزمونى نيكو از سوى خداوند گرفتار شدند.
در اين واقعه حضرت حمزه عليه السلام عموى پيامبر صلى الله عليه و آله به شهادت رسيد و نيز دندان پيشين