155نمىرسد.كه گمان مىبرم كه اين نظم يا بى نظمى توجيه بردار نمىباشد،زيرا افزايش كارمندان پست به هنگام حج،وقتى در توان دولت عثمانى خواهد بود كه فرض نماييم بيست نفر ويژه براى انجام اين كار تعيين شوند و در موسم حج نامه ها را طبقه بندى كرده و به دست صاحبانشان برسانند؛چنين كارى هزينۀ قابل ذكرى را هم براى دولت فراهم نمى كند؛اين وضع در زمان پيش و دوران هرج و مرج و اغتشاش شايد،تا اندازه اى طبيعى نيز بود،ليكن هم اكنون و با دولت كنونى نمىتوان اين گونه انتظار داشت كه اين وضع تنها در مكّه ديده نمىشود بلكه در«مدينه»،«ينبع»و«جدّه»نيز وضع به همين منوال مىباشد،بنابراين از حكومت حجاز درخواست مىنماييم كه به اوضاع پستخانهها رسيدگى كنند و نظمى در آن بوجود آورند تا اين اداره بتواند به رسالت خويش كه همانا رساندن نامه ها به دست صاحبانش مىباشد،عمل نمايد و نيز در اين ميان مقصود از نامه نگارى نيز جامۀ عمل بپوشد.
در خيابانهاى مكّه،تعداد بسيارى قهوه خانه ديده مىشود كه در اطراف آن جايگاهها و صندلىهايى از چوب وجود دارد كه محل نشيمنگاه آنها بوسيله حصيرى از پوست يا از برگهاى درخت خرما ساخته شده است.بهترين قهوهخانه ها در سمت «جياد»مىباشند كه حاجيان در اين قهوه خانه ها مىنشينند،به ويژه اينكه اگر اينگونه قهوه خانه ها در خارج از شهر باشند؛مردم فراوانى در فصل تابستان به آنجا مىروند و دمى را به استراحت گذرانيده و در آن جا چاى (كه بدان شاهى گويند) 1و قهوه 2مىنوشند و قليان هايى كه با تنباكوى گرم و تندى آماده شده با توجّه به استفادۀ فراوان اين نوع قليان در نزد مكّيان استفاده مىكنند.