114در نهايت فصاحت و بلاغت بود،ايراد نمود؛نامبرده در سخنرانى خود،ضمن گراميداشت مقدم خديو به اين ديارِ مقدس،اضافه نمود:از آن هنگاميكه در اين مركزِ ولايت وظيفهاش را آغاز نموده است همواره آثار و اعمال افتخارآميز مرحوم«محمدعلى پاشا»را ضمن بررسى،پيروى نموده و ترتيب و نظمى كه بوسيله او پايهريزى گرديده است هنوز در اين ديار جاودان باقى مانده است.نامبرده ضمن تشريح كارهاى خود، اضافه نمود،وقفياتِ گستردۀ آن را هيچگاه منحصر و حبس نكرده بلكه همواره آنرا در جاى خودش استفاده نموده و از حقوق و مزايايى كه همه ساله از سوى دولت مصر نيز به آنجا ارسال مىگردد،ميان خُرد و كلانِ آن تقسيم كرده است و زندگى هر مستمند وفقير همواره دربرابر ديدگان وى بوده و از هر نوع خدمت بدانان دريغ نورزيده است.پس از پايان آن خطبۀ زيبا،خديو از فصاحت گفتار و لطف او سپاسگزارى نمود.
سپس تا نيمههاى شب،آن گروه به گفتگو و داستانسرايى پرداختند و درحاليكه زبان آنان نسبت به لطف و كرم و برخورد خوب و وسعتِ اطلاعات و بلند مَنِشى و ادب او مملوّ از سپاس و تشكّر بود،آن ضيافت را ترك كردند.
خديو روز دوشنبه هفتم ذىالحجه را به ديدار از جمع كثيرى از بازديدكنندگان گذرانيد و سپس با شريف ديدار كرده و شب هنگام پس از طواف بر گِرد كعبه به سوى «دارالاماره»مراجعت كرد و دستورِ آمادگى براى حركت به سوى عرفات را صادر نمود.
«راه قديم و جديد»از مصر به سوى حرمين
مصر پيش از اين و نيز تاكنون همواره در مسيرى قرار داشته است كه مسلمانان براى انجام حج به سوى«بيت اللّٰه الحرام»و زيارت مرقد پيامبر گرامىاش صلى الله عليه و آله از آن مسير استفاده مىكردهاند.مصر در نيمكرۀ غربى زمين قرار دارد كه در مقايسه با مكّه مكرّمه كه در قلب جهان يا نقطه مركزى آن مىباشد و از آن نقطه،نيم قُطرها به سوى محيط دايره پديد مىآيد.مسلمانِ اندلسى كه در غربِ اروپا زندگى مىكند و مسلمانِ مغربى كه در غرب افريقا و ديگر مسلمانانِ بربر،سنگال،نيجر و سودان غربى و شرقى درصورتيكه قصد حج كنند و به سوى بيت اللّٰه الحرام سفر نمايند،در آغاز از كشور خود از راه دريا و يا