85منتقل كنند. همين همكارى با پزشك هم مىتواند در بهداشتىتر شدن امور كاروان كمك كند.
سپس آقاى مسجد جامعى وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى به سخنرانى پرداخت و مطالبى در اهميت خدمت به اهل ايمان در اين موقعيت بيان كرد. وى گفت:
«در اين مكان و زمان مقدس، آن هم در امور دينى، خدمتى مضاعف در مضاعف است. از ائمه اطهار عليهم السلام نقل شده كه حتى در حمام، گاه كيسه به سياهى مىكشيدند.
اينجا، محلّ خدمت كعبه، زمان خدمت ذىحجه، طرف خدمت زائرِ خانۀ خدا، بايد اهميت زيادى داشته باشد. اينجا مقدسترين محل است و خدمت بالاترين خدمت است. مسجد هر محل، محل يك عبادت جمعى است كه انسجام اجتماعى را همراه دارد. در مسجد جامع، اين انسجام، انسجام در يك شهر است كه ارگ و بازار و نظام ادارى شهر و خانهها اطراف مسجد جامع است. در عيدگاه و مصلاّ اين تجمّع و طبعاً انسجام وسيعتر ملّى است. در مسجد الحرام، اين انسجام جهانى است. اهميت حج در ميان مردم ما شناخته شده بود. وقتى زائر باز مىگشت، چاووشخوانى وجود داشت. اين نوعى اطلاع رسانى مقدس بود كه مردم را به آمدن يك زائر از حج و براى انتقال آن معنويت به ديگران، خبر مىكرد.»
مسجد جامعى گفت:
«در برخى از مساجد، مثل مسجد جامع شيراز يا اردستان، محلّى براى آشنايى با فرايض حج بوده است. ايشان ابراز كرد كه حج، جهاد با نفس است كه مقدمۀ هر جهاد ديگرى است. كار حملهدار و مدير زمينهسازى رسيدن به اين تجربۀ معنوى بود. حملهداران در گذشته، افراد بسيار رشيدى بودند كه مىتوانستند با آن همه دشوارى، زائران را به خانۀ خدا ببرند و سالم بازگردانند. در روايات آمده است كه كمك و دستگيرى از عابد و زائر، بيش از انجام خود عبادت ارزش دارد. واقعا مديريت حج به دليل آنكه در تمام لحظات زائر سروكار دارد، در ثواب او شريك است.
بايد توجه داشت كه سطح علمى زائران بالا آمده و اين توقعات تازهاى را از مدير و