99كسى مبلغى قرض داشت و ادا نكرده ارادۀ سفر مى‌نمود، مرد طلبكار آمده مطالبۀ حقّ خود نمود و گفت : تا حقّ من را نداده‌اى راضى نيستم به رفتن تو. [ و] گفت : بلكه رفتى و برنگشتى. حاجى گفت : وقتى كه من مردم بگذار از تو هم مبلغى رفته باشدى ! خر عيسى گرش به مكّه برند چون بيايد هنوز خر باشد ¹

هفتم آنكه به مخارج راه وسعت دهد و با طيب نفس و گشاده‌رويى بذل و انفاق نمايد، بخل و تبذير از خود دور كند، بجهت آنكه هر چه در آن راه صرف كند انفاق فى سبيل‌اللّٰه است؛ مقصود اين است كه : نه اينكه لوازم اطعمه و اشربۀ خود را رنگين كرده شكم‌پرستى نمايد بلكه غرض آن است كه از فقرا و مساكين و عاجزين و واماندگان حجّاج دستگيرى و اعانت نمايد.

فِى الحديث : رسول‌خدا صلى الله عليه و آله فرموده :

«الحَجُّ الْمَبْرورِ لَيْسَ لَهُ أجْر إلَّاالْجنَّة» ، يعنى :

نيست براى حجّ اجر و مزد مگر بهشت. عرض كردند : يا رسول‌اللّٰه، چند چيز است بر حجّ ؟ فرمود :

«طٖيبُ الْكَلامِ وَ إطعامُ الطَّعامِ» ، يعنى : در آن راه، نيكو و پاكيزه كردن كلام و احتراز از لغو و بيهوده گويى، و اطعام نمودن بر مستحقّين ².

چه خوش بخت و سعيد ³ است آن مردى كه مال او در راه خير مصرف شود مطلقاً، چه خود به حجّ رفته باشد يا نه، چنانچه نوشته‌اند كه علىّ بن يقطين، وزير هارون، ممكنش نبود كه خودش به مكّه رود و سوق ⁴ هَدى ⁵ كند، بعضى سالها ديده شد كه سيصد نفر و در بعضى از سنوات پانصد و پنجاه نفر از جانب خود نايب گرفته و به مكّه مى‌فرستاد؛ اقلّ آنها را هفتصد دينار و اكثر آنها را ده هزار دينار اجرت داده، و در روايتى به نظر رسيده كه مقصودش ايصال آن اموال بود به مستحقّش، و استنابۀ حجّ ⁶ را وسيلۀ