248اينكه خدا توبۀ او را قبول فرمود.
دوّم، قربانىِ سعادت و شقاوت است كه پسران آدم عليه السلام نمودند و خلّاق عالم قربانى هابيل را قبول فرمود و از قابيل ردّ نمود، و او از حسد برادر خود را كشته به شقاوت ابدى گرفتار شد.
سيُّم، قربانى هَدْى 1 است كه حاجيان بعد از وقوف به عرفات و مشعر الحرام و رمى جمرۀ اولٰى بايد در مِنىٰ ذبح كنند (كه آن را فضيلت و منفعت نيز گويند).
چهارم، قربانى اضحيّه است و آن، قربانى ساير خلق است كه در عيد اضحٰى، در بلاد ديگر (كه خارج از مكّه باشد) مى‌نمايند، و در آيۀ شريفۀ «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمٰنِ وَفْداً» 2، مفسّرين چند تفسير ذكر نموده‌اند، از جمله : يعنى روزى كه جمع نماييم ما، پرهيزكاران را بسوى خداوند رحمان، كه معمور ساخته ايشان را به رحمت خود (يعنى بسوى جنّت او كه دارِ اكرام است، يا بسوى محشر)، در حالتى كه ايشان سوار باشند به ناقه‌هاى بهشت در وقتِ رفتن به بهشت، و يا زمانِ آمدن به محشر، يا اينكه آنها سوار مى‌شوند بر قربانيهاى خود، چنانچه فرموده‌اند :
«استفرِهُوا ضَحاياكُم فَإنَّها مَطاياكُم يَومَ القِيامَة 3» 4، يعنى : هر چه قربانى مى‌كند چاق باشد بجهت آنكه روز قيامت مَركَب شما خواهد بود. و چنانچه از تفسير آيۀ شريفه و اين حديث شريف و ساير اخبار مستفاد مى‌شود، حضور مؤمنين به محشر و يا رفتن ايشان به بهشت، به انحاء مختلفه خواهد شد : بعضى با ناقه‌هاى بهشت، و بعضى با ناقه‌هاى طائرۀ بهشت، و بعضى با قربانيهاى خود كه در دنيا كرده‌اند سوار مى‌باشند، ولكن در خود محشر، سوار نمى‌شود مگر چند نفر 5 :