195بدترين آبها در روى زمين، آبست ¹ كه در برهوت است در بلاد يمن؛ كه ارواح دشمنان الٰهى در آنجا وارد مى‌شوند در شب، و معذّب مى‌باشند ².

و در حديث ديگر فرموده كه : آب زمزم دواست از براى هر دردى كه براى آن بخورند ³. در روايت ديگر [ از امام صادق عليه السلام ] : براى هر مطلبى كه بخواند آن مطلب حاصل شود ⁴.

و مستحبّ است به حاجّ : همينكه طواف را تمام كرده خواست كه مابين صفا و مروه سعى نمايد، از چاه زمزم خودش آب بكشد به [ وسيلۀ] دَلوى ⁵ كه مقابل حجرالاسود مى‌باشد (اگر ممكن نباشد، از دَلوهاى ديگر)، و از آن بخورد و بريزد بر سر و بدن، در حالتى كه استقبالِ ⁶ كعبه كرده باشد، و در وقت خوردن آب بگويد : اللّٰهُمَّ اجْعَلهُ عِلْماً نافَعاً وَ رزقاً واسِعاً وَ شفاءً مِن كلِّ سُقمٍ ⁷.

وجه تسميه :

اين چاه را زمزم گويند به چند جهت :

اوّل، بجهت بسيارىِ آبش.

دوّم، بجهت زمزمه و سخن گفتن جبرئيل در آنجا، در حالتى كه او ظاهر ساخت آنجا آب ضعيفى براى اسماعيل عليه السلام .

سيُّم، بجهت «زَم» يعنى جمع كردن هاجر، آب او را [ در] زمانى كه جارى شد ⁸.