124كسى كه در راه مكّه احرام بسته باشد و صيدى را بكشد، كفّارۀ آن چه چيز است ؟ حضرت فرمود : آيا در بيرون حرم كشته يا درون حرم ؟ دانسته اين عمل را كرده، و علم به حرمتش داشته يا جاهل به مسئله بوده ؟ و آيا آن عمل عمداً صادر شده يا خطا كرده ؟ و [ آيا] اين شخص آزاد بوده يا بنده ؟ بالغ [ بوده] يا نابالغ ؟ بار اوّل بوده يا بار ديگر هم اين كار [ را] كرده [ است] ؟ و [ آيا] اين صيد كه كرده، از طيور است يا از جانوران ديگر ؟ و آيا صيد كوچك است يا بزرگ ؟ و از اين عمل پشيمان بوده يا نه ؟ در شب اين صيد را كشته يا در روز ؟ در احرام عمره بوده يا احرام حجّ ؟ پس يحيى را لكنت به زبان افتاده رنگش متغيّر شد، و آثار عجز و انكسار 1 بر او ظاهر گشت؛ اهل مجلس هر قدر انتظار كشيدند كه ديگر حرفى بزند نتوانست، مأمون گفت : الحمدُ للّٰه‌كه ظنّ من خطا نبود. و متوجّه حضرت شده گفت : فداى تو شوم، اگر [ از] آنچه پرسيدى يك [ مسئله] را بجهت ما بيان فرمايى مستفيد مى‌شويم. پس حضرت عليه السلام شروع نموده جواب هر يك را [ فرمودند] بر وجهى كه صداى آفرين و احسنت از اهل مجلس بلند شد، مأمون گفت :
احسنت يا ابا جعفر ! و بعد گفت : چنانچه يحيى از تو سؤال كرد آيا تو نيز از او سؤال نمى‌كنى ؟ فرمود : اگر او رخصت دهد و رضاى شما مقرون به آن باشد مى‌پرسم. و [ به] يحيى گفت : اذن مى‌دهى كه سؤال نمايم ؟ [ يحيى] لاعلاج 2 گفت : «ذٰلِكِ إلَيكَ جُعِلتُ فِداكَ إن عَرَفتُ وَ إلّااَستَفيدُهُ مِنكَ»، يعنى : امر از توست فداى تو شوم، اگر جواب دانم مى‌گويم و الّا از شما استفاده مى‌نمايم. فرمود : مرا خبر ده از شخصى كه صبح به زنى نگاه كند، نظرش بر او حرام باشد، چون آفتاب بلند شد حلال، و وقت ظهر 3 حرام، و وقت عصر ديگر باره بر او حلال شود، در وقت مغرب حرام و در وقت خفتن حلال شود، در نصف شب حرام و در وقت صبح باز حلال شود؛ وجه حرمت و حلّيّتِ 4 اين زن بر اين مرد چه باشد ؟ يحيى لحظه‌اى سر به گريبان تفكّر فرو برد، پس سر برآورده گفت : به خدا قسم هر چند فكر مى‌كنم جواب صوابى نمى‌توانم يافت؛ خودتان بفرماييد تا يحيى و حضّار مستفيد شوند. حضرت فرمود : بلى، كنيزى است از شخصى، و نظر بيگانه در اوّل روز بر او حرام بود، و چون آفتاب بلند شد، كنيز را خريده بر او حلال شد، وقت ظهر