127علم، به معناى طرد ديگر ابزارهاى قضاوت است، در حالى كه اين شيوه، توسعۀ ابزار قضاوت است.

از حسن اتفاق، گروهى از فقهاى اهل سنّت معتقدند قاضى در مواردى مى‌تواند به علم خود عمل كند. ربيع مى‌گويد: مذهب شافعى بر اين عقيده است كه قاضى به علم خود عمل مى‌كند و اگر در اين فتوا توقف كرد، به خاطر فساد دستگاه قضاوت است.

ابو يوسف شاگرد ابوحنيفه و مُزَنى پيرو مكتب شافعى برهمين نظريه فتوا داده‌اند. حتى مى‌گويند: شافعى در كتاب «امّ» و در «رسالۀ» خود، در حجّيت اصول، بر اين مسأله تصريح كرده است.

ابوحنيفه و محمدبن حسن شيبانى مى‌گويند: اگر پيش از انتصاب به قضاوت، از جريان آگاه گردد و موضوع نزاع مربوط به قلمرو قضاوت باشد، مى‌تواند به علم خود عمل كند. ¹

هيچ‌كس تصور نكرده است كه اگر كسى گفت قاضى مى‌تواند به علم خود عمل كند، اين به معناى ترك شريعت اسلام و عمل به شريعت منسوخ است.

مشكل ما باگردآورندۀ پرسش‌ها اين‌است كه ايشان فاقد آگاهى‌هاى علمى و فقهى است و گرنه با او به گونه‌اى ديگر سخن مى‌گفتيم.