132است كمترين اشكالى را براى اشخاص - حتى آنها كه قدرت فهم كمى دارند - ، باقى نمىگذارد. كلمۀ حقيقت بهمعنى نفى باطل و دور كردن توهّم و خيالى است كه گاه در ذهن انسان مردد و شككننده، در مورد برزخ و آخرت يا عوالم نشر و بعث و حشر و حساب، بهوجود مىآيد.
از جملۀ اين روايات روايت «بزار» است كه «ابن حبان» از طريق «اسماعيل بن عبدالرحمان اسدى» از پدرش ابوهريره نقل نموده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند:
«انّ الميت ليسمع خفق نعالهم إذاً ولّوا مدبرين». 1
« ابن حبان» نيز از طريق «محمد بن عمرو»، از ابوسلمه، از ابوهريره در حديثى طولانى مانند اين روايت را از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل نموده است. بخارى نيز در صحيحش در باب «الميت يسمع خفق النعال» از انس به نقل از پيامبر صلى الله عليه و آله چنين آورده است:
«العبد إذا وضع في قبره وتولي وذهب أصحابه حتى إنّه ليسمع قرع نعالهم أتاه ملكان فاقعداه». 2
اما در مورد شناخت مرده نسبت به زندههايى كه به نزد او رفته و بر او سلام مىكنند در روايتى از «ابن عباس» چنين آمده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود:
«ما من أحد يمرّ بقبر