111
«السجود لا يجوز إلاّ على الأرض أو على ما أنبتت الأرض إلا ما أكل أو لبس». 1
- جايز نيست سجده نمودن جز بر زمين و آنچه مىروياند مگر خوردنىها و پوشيدنىها.
نتيجه
از مجموع دلايل ياد شده، به روشنى معلوم گرديد كه نه تنها روايات اهل بيت پيامبر، بلكه سنّت رسول خدا و رفتار صحابه و تابعان آن حضرت، بر لزوم سجده كردن بر زمين و آنچه از آن مىرويد (مگر خوردنىها و پوشيدنىها) گواهى مىدهد.
علاوه بر آن، قدر مسلّم آنست كه سجده نمودن بر اشياى ياد شده جايز است در حالى كه جايز بودن سجده بر ساير چيزها، مورد ترديد و اختلاف است، بنابراين، به مقتضاى احتياط - كه راه نجات و رستگارى است - سزاوار است در هنگام سجده كردن، به همين اشياى ياد شده اكتفا شود.
در پايان يادآور مىشويم كه اين بحث، يك مسألۀ فقهى است و اختلاف ميان فقهاى اسلامى در اينگونه مسائل فرعى، فراوان به چشم مىخورد، ولى يك چنين اختلاف فقهى نبايد موجب نگرانى گردد؛ زيرا اينگونه اختلافات فقهى، در ميان چهار مذهب اهل سنّت نيز به وفور ديده مىشود به عنوان مثال، مالكىها مىگويند: گذاشتن بينى بر سجدگاه، مستحب است در حالى كه حنابله آن را واجب مىدانند و ترك آن را از موجبات باطل شدن سجده مىشمارند. 2