165
خاستگاه علم امام
يكى ديگر از حلقههاى بحث از علم امام، خاستگاهها و سرچشمههاى اين علم مىباشد. در بحث گذشته به درستى بيان شد كه در گفتمان اماميه امام از همهى علوم قرآن و سنت و احكام و تشريعات به طور كامل برخوردار بوده و بر بسيارى از اسرار پنهانى عالم احاطه داشتهاست. اينكه اين دانش انبوه از چه راه هايى در اختيار امام قرار گرفته، پرسشى است كه اكنون بدان مىپردازيم.
به طور كلى منابع علوم امامان عليهم السلام را در چند دسته مىتوان توضيح داد.
1) قرآن كريم
نخستين خاستگاه علم امام، قرآن كريم مىباشد. براساس عقيدهى اماميه، امامان دانش قرآن را به طور كامل در اختيار داشتند، اعمّ ظاهر و باطن و تفسير و تأويل كتاب خدا. از امام على عليه السلام روايت شده كه: «هيچ آيهاى از قرآن بر پيامبر فرود نيامد مگر آنكه آن را بر من خوانده و املا نمود و من آن را به خطّ خود نوشتم. پيامبر تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و عام و خاصّ آن را به من آموخت. 1» و نيز روايت شده كه: «به خدا سوگند هيچ آيهاى نازل نشد مگر آنكه دانستم در چه باره و در كجا و بر چه كسى نازل شدهاست. چرا كه پروردگارم به من دلى خردورز و زبانى گشوده بخشيده است. 2» و همو مى گفت: «از من بپرسيد از كتاب خدا چرا كه آيهاى نيست مگر آنكه دانستم در شب فرود آمده يا به هنگام روز در دشت و يا كوهسار. 3» و عبداللّٰه بن مسعود چنين روايت كرده كه: