388بدان كه مراد از (ايام معدودات) بمعنى روزهاى معينه يا روزهاى اندك چنانكه وجه آن در تفسير بعضى آيات سابقه مذكور شد ايام تشريق است چنانكه مفسران تصريح نمودهاند به آن و آن روز يازدهم و دوازدهم و سيزدهم ذى الحجه است و وجه تسميه به ايام تشريق آنست كه گوشتهاى قربانى را در اين روزها در آفتاب قاق مىكنند از تشريق بمعنى گوشت قاق كردن و وجوه ديگر نيز گفتهاند.
و مراد از ذكر خداى تعالى تكبيرات مقرره است در عقب يازده نماز كه اول آنها نماز پيشين روز عيد قربانست كسى را كه در منى باشد و در عقب ده نماز اول آنها كسى را كه در جاى ديگر باشد.
و كيفيت تكبير آنست كه بگويند (اللّٰه اكبر اللّٰه اكبر لا اله الا اللّٰه و اللّٰه اكبر اللّٰه اكبر على ما هدانا و الحمد للّه على ما أولانا و رزقنا من بهيمة الأنعام) .
چنانكه در بعض روايات معلوم مىشود و ظاهر صيغۀ امر دالست بر وجوب ذكر مذكور ليكن مختار بعض محققان اصحاب استحباب آنست.
و مراد از تعجل در دو روز بعد از عيد نفر اولست يعنى رفتن از منى به مكه در روز دوازدهم ذى الحجه بعد از زوال.
و مراد از تأخر توقف است در منى در روز سيزدهم و نفر دوم يعنى رفتن به مكه در اين روز مطلقا چنانكه از روايات مستفاد مىگردد و معنى قول او (فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ) در معجل و متأخر تخيير است ميان نفر اول و توقف تا نفر ثانى اگر چه توقف افضل است و اشارتست برو قاعدۀ اهل جاهليت كه بعض ايشان تعجل را موجب اثم (گناه) مىدانستهاند و تعجيل مىكردهاند و تأخير مىنمودهاند و بعضى از ايشان تأخر را موجب اثم مىدانستهاند.
و قول او (لِمَنِ اِتَّقىٰ) خبر مبتداى محذوفست يعنى (هذا التخيير لمن اتقى) اجتنابست از قتل صيد و جماع با زنان يا از منهيات متعلقه به صيد يا زنان مطلقا