381گوشتهاى اين شتران و نه خونهاى ايشان و ليكن مىرسد به رضاى خداى تعالى پرهيزكارى از شما هم چنان كه مذكور شد مسخر و مغلوب گردانيد خداى تعالى اين شتران را از براى شما تا آن كه به بزرگى ياد كنيد خداى تعالى را بر آن چه هدايت كرد شما را به آن و مژدگانى ده نيكوكاران را.
بدان كه بعضى مفسران گفتهاند كه سبب نزول اين آيت آن بود كه اهل جاهليت هر گاه شتر قربانى مىكردند از براى خداى تعالى خون آن را بر كعبه مىماليدند مسلمانان نيز خواستند كه چنين كنند پس اين آيت نازل شد جهت نهى ايشان ازين فعل.
و (بدن) جمع بدنه است يعنى شتر ناقه و اصل او بدن است به ضمير چنانكه در بعضى قرائتها واقع شده مثل خشب كه جمع خشبه است و نصب بدن به عامل مضمر على شريطة التفسير است يعنى چون (جعلنا البدن جعلناها لكم) و لكم مفعول ثانى جعلناست و من شعائر اللّٰه حال از بدن يا عكس.
و قول او (لَكُمْ فِيهٰا خَيْرٌ) استينافست يا حال ديگر است از بدن و لكم فيها در اين جمله همان دو احتمال دارند كه لكم و من شعائر اللّٰه داشتند در جملۀ اول.
و مراد از خير فوايد و منافع دنيويه است كه از ناقه حاصل شود مثل شير و گوشت و سوارى و غير آن يا فوايد دنيويه و اخرويه است كه مرتب شود بر قربانى كردن او در حج.
وفاء در (فَاذْكُرُوا اِسْمَ اَللّٰهِ) از براى تفريع است.
و مراد از ذكر اسم خداى تعالى بر سر آن شتران قربانى آنست كه در وقت نحر ايشان بگويند (بسم اللّٰه و اللّٰه اكبر اللهم منك و لك) .
و قول او (صَوٰافَّ) حالست از ضمير (عليها) يعنى در حالتى كه ايستادهاند آن