95بماند و سيل‌ها و جنگ‌ها و غارت‌ها را پشت سر گذارد. سه تفسير ديگر نيز دربارۀ مقام ابراهيم ، از ابن عبّاس و مجاهد و عطا نقل شده است ؛ ولى احاديث، همين نظر مشهور را تأييد مى‌كنند.

در بارۀ زمان وقوع اين معجزۀ الهى و ايستادن ابراهيم عليه السلام بر اين سنگ، اختلاف نظر هست . بعضى آن را هنگام بناى كعبه و بالا بردن پايه‌هاى كعبه مى‌دانند و معتقدند كه حضرت ابراهيم عليه السلام بر آن مى‌ايستاده است تا بتواند قسمت بالايى ديوار كعبه را بسازد . دستۀ دوم مى‌گويند: حضرت ابراهيم عليه السلام هنگام اعلان حج ، جهت امتثال امر ( وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ ) ، بر روى اين سنگ ايستاد. در اين زمينه اقوال ديگرى هم وجود دارد كه از جملۀ آنها قول قفّال است كه مى‌گويد اين سنگ ، در تمام واقعه‌هاى ذكر شده ، مورد استفادۀ حضرت ابراهيم عليه السلام قرار گرفته است .

توضيحى دربارۀ جايگاه مقام ابراهيم ¹

تغيير مكان «مقام ابراهيم» ، از مسلّمات تاريخ ² است و بسيارى از كتاب‌هاى سيره و حديث و تاريخ ، آن را از مكان كنونى‌اش به كعبه نزديك‌تر و يا حتّى چسبيده به آن دانسته‌اند. ³

بر طبق آنچه از برخى احاديث، به دست مى‌آيد، ابتدا در جاهليت ، آن را از كعبه دورتر بردند و سپس پيامبر صلى الله عليه و آله آن را پس از فتح مكّه به جاى نخستينش باز گرداند ؛ يعنى همان مكانى كه ابراهيم عليه السلام آن را در آن جا نهاده بود . ⁴

سپس عمر ، آن را به مكانى كه هم‌اكنون قرار دارد، انتقال داد. ⁵ در علّت اين