72آرى، پيامبر رحمتى است براى همه و آن حضرت در حفظ منافع و تأمين سعادت اين جهانى و آن جهانى همگان حريص است. خداوند رحمان، در بيان شدت شفقت و مهربانى آن بزرگوار خطاب به تمام بشر فرموده است: (لَعَلَّكَ بٰاخِعٌ نَفْسَكَ أَلاّٰ يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ). 1
«گويى مىخواهى جان خود را از شدت اندوه از دست بدهى، به خاطر اينكه آنها ايمان نمىآورند.»
در اينجا مىبينيم كه تأسف، دلسوزى و غمخوارى پيامبر خدا(ص) نسبت به كفار و منكران حق و علاقهمندى آن حضرت به سعادت و نجات بندگان، تا چه حد كار را بر وى تنگ كرده است كه خداى تعالى او را تسليت داده و از وى دلجويى كرده است تا مبادا از شدّت اندوه و اهتمام به حال آنها، قالب تهى كند؛ زيرا آن حضرت همه آدميان را، بدون استثنا، همچون فرزندان دلبند و پاره تن خود مىدانست و خير و هدايت همهشان را مىخواست و چون مىديد كه به راه گمراهى و هلاكت مىروند، سخت اندوهگين مىشد، همانگونه كه پدرى مهربان از هلاكت وتباهى فرزندانش دچار اندوه مىشود.
و پيامبر(ص)، خود را مظهر تام رحمت و محبت الهى شناسانده، مىفرمايد:
«إِنَّما بُعِثْتُ رَحمة»؛ 2«همانا من، رحمتى (فراگير) برانگيخته شدهام.»
سيره پيامبر(ص)، سيره تربيت عملى انسان است و اين تربيت در برترين و كاملترين جلوهاش، در رفتار ائمه هدى(عليهم السلام) كه غير قابل تفكيك از سيره پيامبر(ص) مىباشد، تجلّى پيدا كرده است. بنابراين، در اين مبحث، علاوه بر سيره پيامبر(ص)، به سيره امامان معصوم(عليهم السلام) نسبت به پيروان اهل كتاب نيز اشاره مىشود.
گفتار اول - سيره عملى پيامبر(ص) در نگاهى كلى
هنوز چند سالى از آغاز رسالت نگذشته بود كه آوازه پيامبر خدا(ص) در سراسر گيتى طنين انداز شد. دعوت اسلامى، همه سرزمين عرب را فراگرفت و از آنجا به نقاط ديگر سرايت كرد.