355كار حاجيان را سامان مى‌داد و آنان را در رفت و برگشت همراهى مى‌كرد. 2 - «مُطوّف» كه در مكه مستقر بود و كار اداره آمد و شد و اعمال حجاج را در مكه انجام مى‌داد. در مدينه نيز «مزوّر» وجود داشت كه راهنماى زائران براى زيارت بود و براى آنها زيارت نامه مى‌خواند و آنان را به زيارت اماكن مختلف راهنمايى مى‌كرد. 1
كار مطوّفى و حمله‌دارى تا به امروز برقرار مانده است. طبعاً ميان حمله‌دارها و مُطوّف‌ها ارتباطى هم برقرار بوده و مطوف‌ها با ايجاد ارتباط با اين گروه، سعى مى‌كردند حاجيان بيشترى را براى خود داشته باشند. اين مسأله به حدى بود كه مطوف نيز به راه افتاده در شهرهاى مهم رفت و شد داشته و در تماسى كه با حمله‌داران داشت، سعى مى‌كرد حاجيان بيشترى را به خود اختصاص دهد.
حركت به سمت مكه از هر نقطه‌اى در قالب كاروان صورت مى‌گرفت و ممكن بود كه در يك كاروان، چند حمله‌دار باشند كه كار هدايت گروهى از حجاج را برعهده بگيرند. عنوان حمله‌دار از همان محمل گرفته شده كه نام كاروان‌هاى بزرگ حجاج مصر يا شام و جَبَل بوده و حجاج آن نواحى، به صورت منظم همراه محمل 2 خود به حج مى‌آمده‌اند. به نوشته مخبرالسلطنه، محمل شامى را محمل عايشه و محمل مصرى را محمل منسوب به فاطمه عليها السلام مى‌كنند. 3 در برخى منابع اين محمل را محمل رسول(ص) مى‌نامند. 4
در فارسى رييس قافله را حمله‌دار مى‌نامند، كسى كه همه حجاج به ضرورت رياست او را پذيرفته و تحت هدايت او كه لزوماً بايد شخص مجرّبى هم باشد، به سفر حج مشرف مى‌شدند.
زمانى كه محمدولى ميرزا در سال 1260 از نحوه حركت كاروان ياد مى‌كند، تصريح دارد كه «هر حمله‌دارى را با حاجش طلبيدند و سياهه كردند» و بعد حركت كردند. 5 طبعاً حمله‌داران ايرانى جداى از رييس محمل بزرگ شامى يا مصرى بوده و حجاج