289كتيبهاى از كاشى، حاوى آيات مبارك سوره دهر، سوره نبأ و سه آيه آخر سوره زمر، وجود دارد كه در پايان آن، تاريخ 935ه .ق ذكر شده است. اين تاريخ، نشان مىدهد كه كارهاى عمرانى، پس از مرگ شاه اسماعيل و در زمان شاه طهماسب صفوى، پايان يافته است. 1
افزونبر آثار ياد شده، سه لنگه از درهاى چوبى خاتمكارى حرم نيز باقى مانده است كه البته تاريخ ندارد. اما از نظر شيوه تزيينات و نوع كتيبههاى آن، شبيه صندوقچههاى روى قبر است. اين درها، به علت كهنگى، از جاى خود برداشته شده است و در حال حاضر، در موزه آثار عربى (اسلامى) بغداد به شمارههاى 7146، 7147 و 7148، نگهدارى مىشود و درهايى از طلا و نقره، جايگزين آنها در حرم مطهر شده است. 2
در سال 978ه .ق، در دوره مراد پاشا، والى بغداد، ساختمان مناره، واقع در شمال شرقى حرم مطهر، پايان يافت و فضلى، فرزند فضولى شاعر، در ماده تاريخ آن، اشعارى تركى سرود كه اين اشعار در كتيبهاى سنگى، در ورودى پلكان مناره، نوشته شده است. 3
در سال 1032ه .ق، شاهعباس كبير صفوى، وارد بغداد شد و پس از زيارت حرم كاظمين، دستور داد تا خرابىهايى را كه با گذشت زمان، به ساختمان حرم وارد شده بود، بازسازى كنند. همچنين وى دستور داد تا ضريح محكمى از فولاد بسازند و روى دو صندوقچه چوبى، نصب كنند. اما به علت تيرگى روابط بين ايران و عثمانى، نصب اين ضريح، به تأخير افتاد؛ تا اينكه در ماه جمادىالثانى سال 1115ه .ق، كاروانى از علما و رجال سياسى ايران و در پيشاپيش آنان، شيخالاسلام جعفر كمرهاى، اين ضريح را با خود، به عراق آوردند و طى مراسم باشكوهى، بر قبر شريف امامين كاظمين(عليهم السلام) نصب كردند. 4
(تصوير شماره 194)
