241وارد شده است:
الف) به نوشته بعضى از نويسندگان، «در حقيقت اين دليل مبتنى بر پيش فرض‌هايى است كه هيچ‌كدام تمام نيست؛ زيرا اولاً مبتنى بر اين است كه هيچ‌يك از قربانگاه‌هاى فعلى در منا نباشد يا اگر هست، ذبح در آن قربانگاه‌ها عُسر و حرج يا منع قانونى داشته باشد و اين امر، ثابت نيست و طبق اظهار نظر بعضى از افراد مطلع، هنوز در خود منا مذبح‌هايى است كه بدون هيچ مشكل، تعدادى مى‌توانند در آنجا قربانى كنند و همچنين قسمتى از مسلخ‌هاى جديد نيز در منا واقع است». 1
نقد و بررسى
كسانى كه از نزديك سرزمين منا را ديده‌اند، مى‌دانند كه تابلوهاى بسيار بزرگى كه از ديد هيچ بيننده‌اى مخفى نمى‌ماند، در آن سرزمين نصب شده و به وضوح ابتدا و انتهاى منا را با عبارت «بداية منى و نهاية منى» مشخص كرده است و دقيقاً چندين متر پس از تابلويى كه انتهاى منا را مشخص مى‌كند، اولين مذابح كه به صورت سنتى يا غير مكانيزه، ذبح قربانى در آنها انجام مى‌گيرد، قرار دارند؛ تا چه رسد به مذابح مكانيزه كه بسيار دورتر از اين فاصله و در وادى محسر قرار گرفته‌اند و حجاج در صبح روز دهم ذى‌الحجه، هنگام رفتن از مشعر به منا، از كنار بعضى از آنها عبور مى‌كنند. علاوه بر اين، در نقشه‌هايى كه در عربستان چاپ شده، به وضوح حدود منا مشخص شده و تمامى مذابح در خارج از منا نشان داده شده است؛ اعم از مذابح سنتى و مكانيزه. بدين ترتيب، بر اساس اعتماد به آنچه اهالى سرزمين منا اظهار داشته‌اند، هيچ‌يك از مذابح در محدوده منا قرار ندارد و مى‌دانيم كه اصولاً از نظر شرعى، براى شناخت حدود هر يك از سرزمين‌ها و وادى‌هايى كه اعمال حج در آنها انجام مى‌شود، بايد به اهل همان وادى و مردم آن سرزمين مراجعه نمود؛ چنان‌كه در صحيحه معاوية بن عمار از امام صادق(ع) نقل شده است كه فرمود: «براى تشخيص وادى عقيق (يكى از ميقات‌ها) بايد از اعراب و مردم آن وادى سؤال كرد»؛
«يجزيك اذا لم تعرف العقيق أن تسأل الناس و الأعراب عن ذلك». 2